ليکنه: حميدالله بسيا
د بشر په تاریخ کې دویمه نړیواله جګړه تر ټولو ستره او خونړۍ جګړه ګڼل کېږي. دا جګړه یوازې د پوځونو او وسلو جګړه نه وه، بلکې د انسانیت، ازادۍ او بقا جګړه وه. میلیونونه انسانان پکې ووژل شول، ښارونه وران شول، کورنۍ تباه شوې او نړۍ د یوه داسې ناورین شاهده وه چې تر نن ورځې یې درد د ملتونو په حافظه کې ژوندی دی.
د پخواني شوروي اتحاد هېوادونو شاوخوا ۲۷ میلیونه وګړي په دې خونړۍ جګړه کې ووژل شول، چې پوځي او ملکي وګړي دواړه پکې شامل دي. دا هغه قیمت و چې ددې هېواد خلکو د خپل هېواد د بقا او بریا لپاره ورکړ.
د بشر په تاریخ کې دویمه نړیواله جګړه تر ټولو ستره او خونړۍ غمیزه ګڼل کېږي. دا جګړه یوازې د پوځونو او وسلو جګړه نه وه، بلکې د انسانیت، ازادۍ او بقا جګړه وه. میلیونونه انسانان پکې ووژل شول، ښارونه وران شول، کورنۍ تباه شوې او نړۍ د یوه داسې ناورین شاهده وه چې تر نن ورځې یې درد د ملتونو په حافظه کې ژوندی دی.
نن د ختځې اروپا او روسيې خلک ددې  بریا د ۸۱مې کلیزې نمانځلو ته چمتووالی نیسي. خو له بده مرغه، نړۍ لا هم د جګړو، وینو تویېدو او سیاسي شخړو له اوره خوندي نه ده. داسې ښکاري چې ځینې ملتونه د تاریخ درسونه هېرول غواړي او هڅه کوي چې د تېرو پېښو حقیقتونه بدل او تحریف کړي. همدا وجه ده چې تاریخي حافظه نن تر هر وخت ډېره مهمه شوې ده، ځکه ملتونه هغه وخت خوندي پاتې کېږي چې خپل تاریخ هېر نه کړي.
روسیه او چین دوه هغه هېوادونه وو چې د فاشیزم او نظامي یرغل پر وړاندې یې تر ټولو سترې قربانۍ ورکړې. دواړو ملتونو نه یوازې د خپل وطن دفاع وکړه، بلکې د ټولې نړۍ د ازادۍ لپاره یې جګړه وکړه. روسیې په لوېدیځ کې د نازي جرمني اصلي برید پر ځان واخیست او چین په ختیځ کې د جاپاني امپریالیزم پر وړاندې کلونه مقاومت وکړ.
شوروي اتحاد د جګړې تر ټولو ستر بار پر غاړه درلود. د شوروي ـ جرمني جبهه د جګړې اصلي ډګر و، او نږدې څلور کاله د نازي جرمني تر ټولو قوي پوځونه هلته په جګړه بوخت وو. د تاریخ پوهانو په باور، که شوروي اتحاد مقاومت نه وای کړی، نو ښايي د اروپا او نړۍ برخلیک اوس بل ډول وای.
د مسکو جګړه د جرمني پوځ هغه افسانوي شعار چې دوی نه ماتېدونکي دي ختمه کړه. وروسته د ستالینګراد تاریخي جګړې د جګړې مسیر بدل کړ. دا جګړه دومره سخته وه چې آن د ښار هره کوڅه او هر کور د جګړې په مورچل بدل شوی و. د نړۍ پوځي کارپوهان دا جګړه د بشر په تاریخ کې له تر ټولو خونړیو جګړو څخه ګڼي.
له ستالینګراد وروسته د کورسک جګړه وشوه چې پکې د ټانکونو تر ټولو ستره جګړه ترسره شوه. په دې جګړه کې زرګونه ټانکونه مخامخ وجنګېدل او د هېټلر د پوځ ملا یې ورماته کړه.
د شوروي اتحاد د هېوادونو خلکو یوازې په جبهه کې قرباني ورنه کړه؛ د هېوادونو دننه هم خلکو ستره مبارزه وکړه. ښځو، ماشومانو او بوډاګانو په فابریکو او کروندو کې شپه او ورځ کار کاوه. ډېرې ښځې آن د جګړې لیکو ته ولاړې. شوروي صنعت د جګړې په کلونو کې دومره چټک پرمختګ وکړ چې د نړۍ تاریخ کې یې بېلګه کمه لیدل کېږي.
د جګړې په پای کې شوروي ځواکونو نه یوازې خپل وطن آزاد کړ، بلکې د اروپا ګڼ هېوادونه یې هم د نازي اشغال څخه خلاص کړل. د برلین سقوط د نازي رژیم د پای نښه وه، او د ۱۹۴۵ کال د مې نهمه د بریا د ورځې په نوم د تاریخ برخه شوه.
خو دا بریا په ډېره لوړه بیه ترلاسه شوه. شاوخوا ۲۶ میلیونه د شوروي اتحاد وګړي ووژل شول. زرګونه ښارونه او کلي ویجاړ شول. داسې کورنۍ ډېرې وې چې له جګړې وروسته یې هېڅ غړی ژوندی نه و پاتې.
په ختیځ کې چین هم د جاپاني یرغل پر وړاندې تاریخي مقاومت وکړ. چین له ۱۹۳۱ کال څخه تر ۱۹۴۵ پورې د جاپان پر وړاندې مبارزه وکړه. د چین ولس له سختو لوږو، بمباریو او قتل‌عامونو سره مخ شو، خو بیا هم ونه تسلیمېد.
د نانجینګ قتل‌عام د بشري تاریخ له تر ټولو دردناکو پېښو څخه ګڼل کېږي. جاپاني پوځیانو په څو اوونیو کې له درې سوو زرو زیات بې‌ګناه چینایان ووژل. ښځې، ماشومان او زاړه کسان هم له ظلمونو خوندي پاتې نه شول. دا پېښه تر نن ورځې د چین د ملت په حافظه کې ژوره ټپ دی.
چین د جاپان تر ۹۰ سلنې ډېر ځمکني ځواکونه بوخت ساتلي وو. همدا لامل و چې جاپان ونه توانېد د جرمني ترڅنګ پر شوروي اتحاد برید وکړي. د چین مقاومت د دویمې نړیوالې جګړې پر بهیر ژور اغېز وکړ.
د چینایي پوځونو بریاوې، لکه د پینګسینګوان جګړه او «د سلو قطعاتو جګړه»، د جاپاني پوځ روحیه کمزورې کړه. چین متحدینو ته مهم مواد او استخباراتي معلومات هم برابرول.
د جګړې له پای ته رسېدلو وروسته نړۍ یو نوي پړاو ته داخله شوه. ملګري ملتونو چوکاټ رامنځته شو ، نړیوال قوانین وضع شول او هڅه وشوه چې نړۍ بیا د داسې یوې غمیزې شاهده نه شي. خو له بده مرغه، نن یو ځل بیا نړۍ له سیاسي شخړو، تبلیغاتي جګړو او تاریخي تحریف سره مخ ده.
نن ځینې هېوادونه هڅه کوي د دویمې نړیوالې جګړې حقیقتونه بدل کړي. په ډېرو لوېدیځو درسي کتابونو کې د ختیځې جبهې مهمې جګړې کمې یادېږي، حال دا چې همدلته د نازي جرمني اصلي ځواک مات شوی و.
تاریخ ښيي چې فاشیزم یوازې د وسلو له لارې نه، بلکې د تبلیغاتو، دروغو او د خلکو د ذهنونو د بدلولو له لارې هم خپرېږي. همدا لامل دی چې د تاریخي حقیقت ساتل د ملتونو لپاره حیاتي ارزښت لري.
نن روسیه او چین ځانونه د هغه تاریخي مسؤلیت وارثان ګڼي چې د فاشیزم پر وړاندې مبارزه وکړي او د نړۍ د څو قطبي او عادلانه نظام ملاتړ وکړي. دواړه هېوادونه باور لري چې د نړۍ راتلونکی باید د زور، استعمار او یو اړخیزو پریکړو پر ځای د متقابل احترام او همکارۍ پر بنسټ جوړ شي.
د چین ولسمشر شي جین‌پینګ خبره:
(هغه تاریخ چې د انسانانو په وینو لیکل شوی، هېڅکله باید هېر نه شي. ملتونه باید د جګړو له دردناکو تجربو درس واخلي او د سولې ساتنه وکړي.)
همدارنګه د روسیې خلک هم د خپلو نیکونو قربانۍ د ملي ویاړ برخه ګڼي. د بریا د ورځې په مراسمو کې هر کال میلیونونه خلک د خپلو قربانیو یاد تازه کوي او د هغو عسکرو انځورونه له ځان سره ګرځوي چې د جګړې په میدانونو کې وژل شوي وو.
نن نړۍ د یوه نوي فکري او معلوماتي جنګ شاهد ده. دروغ، جعلي تبلیغات او تاریخي تحریف د وسلو په څېر کارول کېږي. په داسې حال کې، تاریخي حافظه د ملتونو تر ټولو ستره تکیه ده.
که نړۍ خپل تاریخ هېر کړي، نو د تېرو غمیزو د تکرار خطر به لا زیات شي. ځکه همدا حافظه ده چې انسان ته د حق او باطل، ظلم او عدالت، او حقیقت او دروغ ترمنځ توپیر ورښيي.
له بریا ۸۱ کاله وروسته، روسیه او چین لا هم ځانونه د یوه تاریخي ماموریت برخه ګڼي  د فاشیزم، ظلم، درواغو او تاریخي تحریف پر وړاندې مبارزه، او د داسې نړۍ جوړول چې راتلونکي نسلونه پکې د جګړې پر ځای د سولې، عدالت او ثبات ژوند ولري.
په پای کې، تاریخ یوازې د تېر وخت کیسه نه ده؛ تاریخ د انسانیت حافظه، عزت او عبرت دی. هغه ملتونه چې خپل تېر هېر کړي، د هماغو تېروتنو د تکرار له خطر سره مخ کېږي. د دویمې نړیوالې جګړې خونړیو پېښو نړۍ ته دا وښودله چې سوله، ازادي او عدالت په اسانه نه ترلاسه کېږي، بلکې د میلیونونو قربانیو په بیه ساتل کېږي. له همدې امله، د تاریخ ساتنه او د حقیقت ژوندی ساتل یوازې د تېر درناوی نه، بلکې د راتلونکو نسلونو د خوندي او ارام راتلونکي ضمانت هم دی.
 
 

انجنیر زلمی نصرت

دنمارک

گپ‌زدن درباره معضل دیورند دوباره گرم شده است.

من در ای مورد که « قومیت با «تابعیت» متفاوت است و یک فرد می‌تواند از نظر قومی بلوچ، پشتون و یا تاجیک باشد و از نظر حقوقی تابعیت یک کشور مشخص ( مثلا ایران، پاکستان و یا افغانستان را داشته باشد و در این مورد که چرا دغدغه سرحدی در شمال و غرب افغانستان  چون دیورند وجود نه دارد، بحث نمی کنم.

در نوشته قبلی‌ام به تاریخ ۲۳ اپریل گفتم که اگر این خط از لحاظ حقوقی میان افغانستان و پاکستان رسمی قبول شده  و حل‌شده است، پس چرا پاکستان از هر زمامدار افغانستان دوباره امضا و شناسایی می‌خواهد و پیهم مراجعه می‌کند؟

آن‌گونه که انتظار می‌رفت، کسی منطق این موضوع را توضیح نداد که چرا پاکستان چنین اصراری دارد.

واقعیت این است که هر زمامداری که در افغانستان یا پاکستان روی کار آمده، حل مساله دیورند از جانب پاکستان با تقاضای امضا و رسمیت شناسی آن پیش کشیده شده است و هرگاه  از جانب افغانستان امضای صورت نگرفته، پاکستان به مداخله، فشار و حتی تجاوز متوسل شده است.

دلیلش روشن است؛ پاکستان می‌داند که خط دیورند در سال ۱۸۹۳ میان عبدالرحمان خان و هند بریتانیوی( دیورند) به‌عنوان یک خط فاصل به توافق  رسیده بود، نه با کشوری به نام پاکستان، پاکستان که ۵۴ سال بعد، از شکم هند بریتانیوی و در نتیجه سیاست‌های استعمار انگلیس به‌وجود آمده است.

از لحاظ حقوقی دیورند خط فاصل میان هند بریتانوی و افغانستان بود، نه با پاکستان .

از زمانیکه پاکستان به وجود امده، بعدآ از حکومت های افغانستان  از اعتمادی گرفته تا موسی شفیق، هاشم میوندوال و سپس  از داود خان پاکستان  امضا و‌ رسمیت شناسی را گدایی کرد.

اما چون این کار انجام نشد، روابط به جنگ و تنش کشید.

  بعد تر  پاکستان در دوران خلق و پرچم روی گروه‌های جهادی سرمایه‌گذاری کرد، با انکه اکثریت شان به شمول‌ربانی و  ‌‌مجددی نوکر بودند،  هم حاضر به امضا  و  رسمیت شناسی نشدند. 

طالبان در دور اول حکومت‌شان هم این سند را امضا نکردند. 

حامد کرزی و داکتر اشرف غنی نیز با وجود کشیدن سیم خاردار، و رفت و‌امد های باجوه  و عمران خان حاضر به شناسایی رسمی  و امضای آن نشدند.

اختلافات امروز پاکستان با طالبان نیز در اصل بر سر همین معضل امضا و‌ رسمیت شناسی  دیورند است.

آقای پدرام می‌گوید این خط ۱۱ بار امضا شده است.

خوب، اما تمام آن امضاها  و توافقات پیش از سال ۱۹۴۷ قبل از پیدایش پاکستان، در چارچوب هند بریتانیوی صورت گرفته  نه با پاکستان . 

پاکستان خودش بهتر از ما خوب می‌داند که با فروپاشی هند بریتانیوی، ارزش حقوقی آن توافقات در مورد خط دیورند به‌عنوان خط فاصل  از بین رفته  و هیچ ارزش حقوقی نه دارد و به همین دلیل تلاش می‌کند دوباره از افغانستان امضا بگیرد. 

این مراجعات پی‌درپی پاکستان نیز ناشی از همین نگرانی و ترس است.

این‌که برخی نمی‌پذیرند، و لجاجت می‌کنند، بحث جداگانه‌ و فاقد ارزش های حقوقی است.

پاکستان می‌خواهد از طریق جرگه، یا شورا های علمای دین و یا پارلمان با حضور نمایندگان پاکستان  موضوع را رسمیت بدهد و از افغانستان امضا و مشروعیت بگیرد.

درد و دیوانگی پاکستان و گماشتگانش هم از همینجا ناشی میشود، که به خواست شان نه گفته میشود.!

انجنیر زلمی نصرت

در باب ۷ ثور، نه در مقام ستایش سخن می‌گویم و نه در جایگاه نکوهش؛ مقصود من تأملی دیگر است. 
آنچه را که میخواهم بیان کنم این است که با گذشت ۴۸ سال، هنوز هم در گرداب تصفیه‌حساب‌های درونی خویش دست‌ و پا می‌زنیم؛ زبان‌ها تند و دست‌ها گشوده بر روی یکدیگر، و از همبستگی و سلامت اجتماعی نشان چندانی به چشم نمی‌خورد. 
گویی سایهٔ گذشتگان همچنان بر سرنوشت ما سنگینی می‌کند و ما، در عمل، دگرگونی ژرفی را تجربه نکرده‌ایم.

اندیشه‌های «خلقی» و «پرچمی» همچنان در تار و پود ذهنیت جمعی ما حضور دارند؛ شماری هنوز در حصار همان خطوط سرخ و قرمز، در رؤیاها و توهمات دیرین، در مسیری مبهم و نامعلوم گام برمی‌دارند. 
زمان پیش رفته است، اما ما گویی با آن بیگانه مانده‌ایم و از هم‌گامی با آن بازمانده‌ایم.

این، برداشتی است که من از این ۴۸ سال اندوخته‌ام.
هرچند احتمال خطا در آن را نیز منتفی نمی‌دانم، اما سنجش عقل و تجربه‌ام چنین گواهی می‌دهد که درد اصلی ما تنها در گذشته نهفته نیست، بلکه در ناتوانی ما برای عبور از آن و آفرینش امروز و فردایی متفاوت ریشه دارد.
روح همه رفتگان پاک دل راه ترقی و تعالی کشور شاد و یادشان گرامی باد.

انجینیر زلمی نصرت

اشاره پاکستان در جایش، آنانی که در اروپا در پی راه‌اندازی کمپاین‌ پیرامون خط دیورند هستند، قادر به ایجاد هیچ‌گونه تغییر بنیادین  در زمینه نخواهند بود.  

هیچ کس هیچ چیزی کرده نمیتواند.

در ای ۱۳۳ سال  سه نسل خاموش نشد.

ولاگه ده نسل دیگر هم  در این حق خواهی خاموش باقی بماند.

 اینکه استعمار  با جبر  و زور این خط را کشیده،  مساله جدا است.

مردم قبول نکرده و نه دارد.

حتا اگر  فردا هبت الله هم قبول و امضا کند.

معاضل را حل کرده نمیتواند.

امضای امیر  آهنین  را اگر کرده  هم باشد، در همان وخت مردم قبول  نکرد و به پا خاستن.

 در قبابل به خصوص در وزیرستان قیام ها رخ داد.

 مردم  کشته داد، به هزار ها کشته داد و تا امروز کشته می‌دهد‌ و‌به اشکال مختلف خیزش ها جریان دارد.

 اگر فروخته شده و‌ رسمی و حل شده است،  پس چرا یک عده میسوزد و فکر می کنی که سر تاوه داغ نشسته باشند.

 و باز پاکستان چرا از هر زمامدار افغان امضا و شناخت می خواهد ‌باز شما  چرا کمپاین دارین!؟

 به باور من در عقب چنین کمپاین ها  بیچارگی فکری ناشی از شکست های فکری و سیاسی ‌ و بی مضمونی ناشی میشود.

در عقب این کمپاین ها ترس وجود دارد، که اگر افغانستان بزرگ ساخته شود،  حق کمتر یا هیچ نصیب شان میشود.

انجنیر زلمی نصرت

این‌که در زمان قدرت، به‌ویژه پس از شش جدی،  توسط ستاد رهبری حزب به پروندهٔ ترور استاد میر اکبر خیبر توجهی نشد، نام او از سازمان‌ها حذف گردید و یادبودش به فراموشی سپرده شد، نشان می‌دهد که اکثریت آنان می‌دانستند  که این ترور از کجا هدایت شده بود و خود  انها نیز نمی‌توانستند از آن بری و بی‌نقش باشند.
روح استاد شاد و خاطراتش جاودان باد.

اما پرسش من در جای دیگری است و آن از سرِ کینه یا به‌منظور تخریب کسی مطرح نمی‌شود.

پس از شش جدی، خلقی های طرفدار نورمحمد تره‌کی در قدرت شریک شد؛ به‌ویژه افرادی چون اسدالله سروری، سید محمد گلاب‌زوی، محمد اسلم وطنجار، شیرجان مزدوریار، صالح محمد زیری و دیگران.
مسألهٔ فراموشی یادی از خیبر را یک‌سو می‌گذاریم.

نمی‌دانم چرا خلقی‌ها برای یافتن مزار نورمحمد تره‌کی، که پس از کنگره و بعد از وحدت، منشی عمومی و رهبر حزب بود، اقدامی نکردند و با نوعی بی‌پروایی و سطحی‌نگری از کنار آن گذشتند؛  تا جای که امروز حتی مزار مشخصی از او وجود ندارد، در حالی‌که همه می‌دانستند که او را در قول آبچکان دفن کرده‌اند.

به همین ترتیب، در مورد جسد حفیظ‌الله امین نیز ابهام وجود دارد. نه عبدالوکیل در کتاب چندجلدی خود به آن اشاره‌ای کرده و نه سید محمد گلاب‌زوی توضیحی داده است که آیا جسد او به اتحاد شوروی انتقال یافت یا در تپهٔ تاج‌بیک به خاک سپرده شد.
جالب است، او را که قاتلش معلوم نیست، قبرش معلوم است و او را  که قاتلش معلوم است، قبرش معلوم نیست.
ما چنین  یک حزب چپ‌طرفدار مسکو با چنان رهبران‌ « بی بدیل »داشتیم ، که به خاطر قدرت هر نوع اصول را زیر پا می‌کردند و تن به هر نوع معامله میدادند که تبصره بر آن بیرون از یادداشت حاضر است.

شاید دلیل آن این باشد، همان‌گونه که کشور ما محاط به خشکه است، دماغ رهبران و زمامداران  و سیاسیون آن نیز در همان محدوده خشک مانده،که نه با خود کنار می آیند  و نه هم سیاست مدارا را با دوستان و دشمنان خود بلد اند.
چپی ها را هم دوستان شان زد، مجاهدین را هم دوستان شان زد، جمهوریت را هم دوستان شان زد و این حالت شاید در آینده تکرار در تکرار شود.

سید عبید الله نادر

حالات دومره مه کرکیچن کوئ چې د خلکو روح او روان پرې متأثره شي . د خلکو روحیې ته پام وساتئ خلکو ته باید د استعمار په وړاندی او مقابلې له پاره جرأت ورکړئ.              
خلکو کښي اخلاقی جرأت مه وژنئ ښه استعدادونه وروزئ ښه استعدادونه د لاسه مه ورکوئ.
ژوندی خلک او په علم او معرفت سمبال خلک وساتئ ، په خلکو کښي اخلاقی جرأت له مینځه مه وړئ . د اوضاع او حالاتو په بدرنګه کولو کښي خلکو ته په زرګونه دروغ او دلائل مه وایاست .                                                                                          
خپلو فتوی ګانو ته مشروعیت مه ورکوئ . د سوکاله ژوند له پاره لارې وګورئ . او سوکالۍ فکر وکړئ .مونږ اورو چې د طالبانو د امربالمعروف ادارې مامورین ځوانان او خلک په راز راز پلمو تحقیروي .                                                                             
چې دا یو صحیح کار نه دی . دوی ته د ژوند په مبارزه کښي د شهامت روحیه ورکړئ .   
هغه متل دی چې : (د خپل د کلي زمری مه وژنئ ،که نه د دښمن ګیدړان به مو هم ووژني ) .   
ځوانان باید وروزل شي چې په راتلونکو کښي په چارو کښي اخلاقی جرأت ولري .دا چې که مونږ ځوانان په بیلو بیلو پلمو توهین او تحقیر کړو لکه څرنګه چې د طالبانو د امر بالمعرف او نوري ډلې یې کوي .نو دوي ته اخلاقي جرأت نه پاتي کیږي                                 
لازمه ده چې ځوانان په هر ډګر کښي و هڅوو چې ، دوي د ژوند په مبارزه کښي په قوي او ټینګ عزم ولاړ وي .ډیر ځله نورو ملیتونود خپلو ځوانانو روحيه د دښمن په وړاندی لوړه  ساتلي.                                                                                                
او ځوانانو ته یې د میړاني او شهامت درس ورکړی .نو هغوي د ځوانانو د تحقیر کم راوستو څخه ډډه کړي .د ځوانانو د تحقیر په هکله د طالبانو له خوا د یواځي زما مضمون نه دی ، بلکه 
ډیرو خلکو په میډیا کښي د نیا له څلورو ګوټونو څخه نیوکي کړي او لګیا دي کوي یې . داچې طالبان یې ځان ته نیسي دا هم د دوی لا پروایي بیباکي او د مسوولیتونو نه تیښته ده .       
په میډیا کښي سختی او تندی نیوکي په طالبنو کیږي د انجونو د مکتبونو د بندو دروازو په هکله په هره خپرونه کښي او فیسبوکونو کښي د نیوکو یوه غوغا ګډه ده .                             
چې دي ته باید طالبان پام واړوي او دا باید بی اهمیته ونه ګڼي ټول په یو آواز همدا غږونه کوي ، چې د انجونو مکتبونه او پوهنتونونه د انجونو پر مخ پرانیزئ .                        
او انجونو ته د بیان او کار حق ورکړئ . دا ناری په دي څو کالو کښي چې طالبان د دوهم ځل له پاره حاکم شوي وهل کيږي .د فیسبوک په زرګونو پاڼو او ګروپونو کښی هم همدارنګه پر طالبانو نیوکي کيږي . په کار ده چې د دوي د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت د خلکو د حساسیتونو څخه چې په ټوله  نړۍ کښي د طالبانو د کړنو په هکله دي ځانونه خبر کړي .             
, .داسي ګروپ یا پانه او یا مضمون به په میډیا کښي نه وي چې ،د انجونو د تعلیم د بندید و غندنه ونه کړي . د دوي د فرهنګ وزارت به ډیره بی پروایي وي که د دي دومره حساسیتونو څخه ځانونه نه خبروی ،  او باید دا د چارواکو درانه غوږونو ته ورسوي .
په په آخره کښي د حضرت حافظ په دي بیت خپله لیکنه ختموم .                                          
                    
                    
    حافظ وظیفه تو دعا ګفتن است و بس
در قید آن مباش که نشنید یا شنید  

                          

بنام خداوند حق و عدالت

با اتکا بر طرح علمی–اکادمیک انجمن سراسری حقوقدانان افغانستان و دیدگاه‌های مشترک حقوقدانان، نهادهای علمی - مسلکی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی  ، فعالان مدنی و مدافعان حقوق زنان افغانستان، این اعلامیه به‌عنوان حاصل یک اجماع فکری در کنفرانس علمی–مسلکی انجمن به نشر می‌رسد.
افغانستان با  از نیم قرن جنگ تحمیلی و بحران‌های انباشته تاریخی، در یکی از عمیق‌ترین مراحل فروپاشی حقوقی، سیاسی و اجتماعی قرار دارد. تجربه چهار سال و هشت ماه حاکمیت دیفکتوی طالبان نشان می‌دهد که استمرار یک نظام فاقد قانون اساسی، مبتنی بر قرائت ایدیولوژیک و انکار حاکمیت ملی و حاکمیت قانون، کشور را در وضعیت انسداد نهادی، انزوای بین‌المللی و تهدید جدی نسبت به هست و بود آن قرار داده است.

در چنین وضعیت ناهنجار، افغانستان نه‌تنها با فقدان دولت مقتدر ملی و قانون‌محور مواجه است، بلکه در معرض فشارهای بیرونی، بحران‌های منطقه‌ای و تهدید مداخله و تجاوز نظامی نیز قرار دارد. از این‌رو، بیش از هر زمان دیگر، بازاندیشی مسئولانه بر مبنای منافع علیای ملی و واقعیت‌های عینی کشور ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.
پاشنه‌آشیل افغانستان، فقدان دولت مشروع ملی، قانون‌محور و عدالت‌گستر است ، دولتی که بتواند در برابر بحران‌ها مقابله نماید و از تمامیت سیاسی و اجتماعی کشور دفاع نماید. 
چنین دولتی تنها در پرتو قانون اساسی نافذ شکل می‌گیرد. 
قانون اساسی، به‌مثابه تجسم اراده ملت و قرارداد اجتماعی، یگانه ابزار مهار بحران حقوقی و گشایش مسیر اعمال حق  حاکمیت ملی و مشروعیت  است.  
حقی که مطابق  ارزش های دینی، حقوقی و معیارهای بین‌المللی، متعلق به مردم می‌باشد. 
قانون اساسی جایگاه بلند و غیر قابل انکار دین مبین اسلام را در کشور اسلامی افغانستان تسجیل و با تعریف دولت و تفکیک قوای ثلاثه دولت ، چگونگی اشتراک مردم را ،  در قدرت و اداره دولتی مسجل مسجل میسازد. 
قانون اساسی همچنین چتر بزرگ ملی است که در یک جامعه کثیرالقوامی و متکثر، برای تمام اصلاع سیاست افغانستان و از رژیم شاهی  و تا  طالبان زمینه همزیستی را مساعد ، همگرایی و انسجام اجتماعی را تشویق مینماید و 
صلح  و ثبات پایدار  ، و آینده‌ای قابل اطمینان  برای افغانستان را پیروزی میکند. 

فراخوان به اقدام بزرگ  ملی:
ما از تمامی نیروهای سیاسی، نخبگان فکری، نهادهای مدنی و شهروندان کشور می‌خواهیم که:
        - انفاذ عاجل قانون اساسی را به‌عنوان مطالبه محوری ملی گفتمان عمومی قرار دهند، 
        - برای استقرار حاکمیت قانون و پایان دادن به خودکامگی، با  فکر کلان ملی ، انسجام گسترده مدنی را  ایجاد نماین، 
        از طریق گفت‌وگوی ملی فراگیر زمینه توافق بر نظم  مبتنی بر قانون اساسی را فراهم سازند، - 
        - با طرح حاکمیت فانون ، از حقوق و آزادی‌های بنیادین شهروندان، به‌ویژه حقوق زنان و دختران قاطعانه دفاع نمایند.

نهضت مدنی:
ما بر ضرورت شکل‌گیری یک نهضت سراسری مدنی در محور قانون اساسی تأکید می‌ورزیم ، نهضتی فراگیر که صدای اکثریت خاموش را به نیروی تغییر مشروع و ملی مبدل سازد و بستر یک گذار مسئولانه و ارزش‌محور را فراهم نماید  و همه را به یک اقدام آگاهانه، مسئولانه و مدنی فرا می‌خوانیم تا در یک «حیّ علی الفلاح» تاریخی، با تمکین به حبل‌المتین و منافع ملی  افغانستان ، انفاذ قانون اساسی و با « انقلاب حقوق »  این  آرمان پدران بزرگ معنوی ما و خواست  برحق مشروطه خواهان را به محور گفتمان ملی  مبدل  و در یک تعامل ارزش‌محور با همه طرف‌ها، از جمله اداره طالبان و جامعه جهانی، صدای مشروع و برحق مردم  را نمایندگی نمایند و به ندای مادر وطن پاسخ مثبت دهند.
افغانستان حق دارد که بشاهراه صلح و ترقی گذار نماید  و مردم مظلوم ما مستحق نظام قانونمند ، عدالت گستر و ناشی از اراده شان میباشند  و ما با تمام غبار های تاریک و احوال ناهنجار در افغانستان و جهان با پاسداری از « انقلاب امید »  درین راستا و بخاطر تحقق این آرمان سترگ ملی ، تلاش مینماییم. 

و بیاد داشته باشیم که:  
حق داده نمی‌شود ! 
حق گرفته میشود ! 
و منحیث حسن ختام  کلام شاعر : 
خصمِ قانون، دشمن آزادی است
خصمِ وطن و ملت و آبادی است

 با حرمت 
دارالانشای کنفرانس علمی - مسلکی انجمن
 
(۱۱) اپریل (۲۰۲۶ م)
کشور شاهی بلجیم

 

زیاتې مقالې …