عبدالصمد ازهر ۱۱/۰۴/۲۰۲۶

«پاکستان یا اسراییل، کدام یک در کشتار، جنایات جنگی و امحای کتلوی دست بالا دارد؟

در این مسابقه برای به دست آوردن دل منادی «امریکا را بار دیگر بزرگ سازید» در حالی که نتنیاهو یکه تاز میدان است و کشنر داماد و هرکاره ترامپ را نیز در کنار دارد. شهباز شریف و منیر عاصم تلاش می کنند در این سباق حایز نمراتی شوند. آن یکی «افتخار» فجیع ترین جنایات تاریخ بشریت را از بمباردمان مسلل شباروزی، کوچ دادن های تکراری، قطع مواد خوراکی، آب، برق، ادویه و خدمات گرفته تا غصب اجباری زمین ها، منازل و گستردن شهرک سازی ها در سرزمین فلسطین حمل می کند و از ۲۸ فبروری به این سو نیرومند ترین عملیات نظامی را به همراهی امریکا بر ملت ایران، بر رهبران، بر زیربناهای اقتصادی، نظامی و خدماتی ان راه انداخته است. 

این کژدم دیگر، که از روز پیدایش ناگوارش همسایه گان شرقی و غربی اش – هند و افغانسان را نیش زده رفته، اینک کار به جایی رسیده که در معادلات امروزه جهانی برای همکاری در پیاده کردن نقشه راه آنها در غزه و تمامی فلسطین، خاور میانه و جنوب آسیا با امریکا و اسراییل کنار آمده، خدماتی را که در دهه های گذشته به نام جهاد و مبارزه با کمونیزم اجرا می کرد، امروز در قالب نو و مطابق به خواست ها و شرایط نو که دران نقشه های نتنیاهو برجسته گی خاص دارند، بر عهده گرفته است.»

این مقاله را چندی قبل، تا همین جا نوشته بودم. متوجه شدم که دوستان دیگر، عین موضوع را تحلیل نموده اند و تکرار مضاعف آن نه لازم است و نه تازه گی و بکارت دارد، بنا بر آن از ادامه و تکمیل آن منصرف شدم. اکنون با انکشاف حوادث و آغاز مذاکرات بین امریکا و ایران با میزبانی پاکستان در اسلام آباد، ادعای جدی ایران مبنی بر این که لبنان جزء آتش بس دو هفته ای با امریکا و اسراییل بود، و بدون قطع آتش در تمام متطقه صلحی وجود نخواهد داشت، قلم برداشتم بنویسم پس جایگاه افغانستان که آن هم جزء این پروژه و قربانی خونبارترین بمباردها، به هدف به خود مصروف ساختن طالب های افغان و جلوگیری آنها از پشتیبانی ایران در حالت تهاجم امریکا و اسراییل بر آن بود، در کجاست؟!

همان گونه که قبلاً نوشته ام، این تصادف نه بلکه یک اقدام پلان شده و وظیفه سپرده شده از سوی امریکا و اسراییل بود که از مدت ها قبل از آغاز تجاوز نظامی بر ایران، همراهان منطقه ای آن در یک زد و بند دقیق امریکا و اسراییل به شدت سرکوب شدند؛ رهبران، قوماندانان، فعالان و پیروان حماس در غزه و از حزب الله در لبنان به طور مسلسل کشته، زخمی و از صحنه بیرون ساخته شدند؛ رژیم بشار اسد در سوریه از سوی یک گروه داعشی مربوط به استخبارات امریکا، ترکیه و قطر سقوط داده شد و راه برای الحاق سرزمین های بیشتر برای اسراییل و دست باز برای از میان بردن مراکز نظامی و صنعتی آن کشور، فراهم گردید. 

حمله های پاکستان بر افغانستان نیز از مدت ها قبل بیشتر در مناطق و ولایات متصل خط فرضی دیورند از مردمان ملکی قربانی گرفته می رفت و در عین زمان اخراج اجباری ملیون ها مهاجر ساکن در پاکستان، دولت داران افغان را مصروف ساخته ثبات اقتصادی و اجتماعی را مخدوش می گردانید. 

این حمله ها بعد از آغاز تهاجم کلان اخیر امریکا و اسراییل بر ایران در ۲۸ فبروری ۲۰۲۶، شدت گرفته، پاکستان دستور داشت بر افغانستان، که زمامداران آن گفته بودند در صورت حمله امریکا و اسراییل بر ایران در حمایت از ایران خواهند ایستاد، حمله کند و ضربه های کاری وارد کند تا مصروف خود شده مجال تفکر در باره حمایت از دیگران را از دست دهد.

همه شاهدیم که پاکستان در بمباردمان های هوایی بر بیمارستان تداوی معتادان در کابل در شب ۱۶ مارچ ۲۰۲۶، مطابق اظهارات امیرخان متقی وزیر امور خارجه بیشتر از چهارصد نفر کشته و ۲۶۵ نفر زخمی و مطابق احصائیه یوناما ۱۴۳ نفر کشته و ۱۱۹ نفر زخمی بر جا گذاشت و در کشور عزای ملی اعلام گشت. 

اسراییل بعد از آغاز مجدد یورش ها بر لبنان در ۲ مارچ، در اقدام مشابه در ۸ اپریل ۲۰۲۶، در ظرف ۱۰ دقیقه بیشتر از یک صد ضربه هوایی را بر بیروت مرکز لبنان، وادی بقاع و جنوب لبنان وارد و ۳۰۳ نفر را کشته و صدها تن دیگر را زخمی نمود که دولت لبنان آن را جنایت قتل جمعی دانسته در کشور عزای ملی اعلان نمود.

این را هم شاهدیم و هر جنبنده ی متفکر می تواند این جنایات متکی بر بهانه ها و ادعاهای پوچ غیر واقعبینانه ی پاکستان و همچنان قتل عام در لبنان را با تهاجم امریکا و اسراییل بر ایران، در پیوند آشکار دریابد. 

چرا لبنان و چرا افغانستان؟

حزب الله لبنان، از دهه ها به این سو، به مثابه نیروی نیابتی ایران در لبنان ،شبیه حماس در غزه، در پشتیبانی فعال از فلسطین و ایران قرار دارد. اما حاکمیت طالبان در افغانستان، که خود در تکاپوی حفظ قدرت، ثبات و استقرار است، نه در کدام جنگ مسلحانه به نفع ایران، نیابتی های ایران و یا فلسطین اشتراک داشته و نه ظرفیت و امکانات رساندن کمک تخنیکی یا نظامی را دارد، صرف به دلیل پشتیبانی از داعیه برحق مردم فلسطین و اظهار ایستاده گی در جانب ایران علیه تجاوزات اسراییل و امریکا، مورد غضب ترمپ و نتنیاهو قرار گرفته، دولت نیابتی منطقه ای آنها(پاکستان) موظف گردیده آن را تأدیب کند.

فراموش نمی کنیم که آقای ترمپ رییس جمهور امریکا، به جای تقبیح قتل عام کابل و اظهار تسلیت به قربانییان حادثه و مردم افغانستان، آن عملیات را ستود و بر فرماندهان پاکستانی درود فرستاد، که این، یک دلیل آشکار در تایید ادعای ماست. 

در مذاکرات اسلام آباد روی آتش بس دایمی و تلاش برای پایان دادن دایمی معضل خاور میانه، ایران نباید افغانستان را به خاطر گل روی شهباز شریف و عاصم منیر فراموش نماید. تجاوزات نظامی هوایی و سپس زمینی اسراییل بر لبنان به شمول قتل عام ۸ اپریل و تهاجم های هوایی پاکستان بر افغانستان به شمول قتل عام ۱۶ مارچ، همه مشمول یک پروژه، مربوط به یک باند، تابع یک دستور و در هم آهنگی با نقشه حمله بر ایران، صورت گرفته رفت. تاریخ فراموش نمی کند که ترمپ با تبختر و کبریای خدایی اعلان نمود که امشب یک تمدن پنج هزار ساله چنان سقوط می کند که هیچگاه نمی تواند دوباره به پا ایستد. اما در یک چرخش آنی به آتش بس دو هفته ای رفت و اینک بلند پایگانش برای مذاکره بر نقاط ده گانه پیشنهادی ایران به پای میز مذاکره رفته است.

بنا بر همین دلایل پیشنهاد می کنم دولتداران ایران، به سپاسگزاریی که از افغان ها ادا کرده اند اکتفا نورزیده، قطع تجاوز، قطع صدور گروه های تروریستی و پایان دادن به تمام انواع مداخله از جانب پاکستان را نیز دز موازات آنچه برای لبنان می خواهند، در آجندای مذاکرات قرار داده خواستار عمل گردند.

۲۲/۰۱/۱۴-۵

۱۱/۰۴/۲۰۲۶

د ټرمپ په امریکایی ګالګ یا دسیاسي  کړني په کمپ کې مړي او مړینه

نیویورک تایمز به عادیسازی یابه سرحال شدن ترامپ همچنان ادامه

ليکنه: حميدالله بسيا
 
حتی تر ټولو پیاوړي او پرمختللي پوځونه هم کله ناکله د روغ ژوند د عادتونو (ورزش او فيټنس) له امله له ستونزو سره مخ کېدای شي. د فزیکي فعالیتونو ثبتوونکې اپلېکېشنونه، لکه Strava، کله ناکله ناڅاپه داسې معلومات په عمومي ډول افشا کوي کوي چې باید پټ وساتل شي لکه د پوځي اډو دقيق او دننه موقعيتونه ، د ځواکونو تګ راتګ مسيرونه، د سرتېرو فعاليتونه او نور ډېر...
د څېړنو له مخې، که سرتېري دا ډول اپلېکېشنونه بې‌احتیاطه کاروي، نو خبره یوازې د منډې وهلو یا فټنس پورې نه محدودېږي، بلکې دا هم ښيي چې د امنیتي پوهاوي کچه یې هم باید تر دې ډېره لوړه وي.
د بریتانیا د The i Paper ورځپاڼې وروستي څېړنې څرګنده کړه چې له ۵۰۰ څخه ډېرو برتانوي سرتېرو په شوق سره خپل موقعیت او شخصي معلومات د Strava اپليکېشن له لارې چې د فيټنس او ورزش اپليکېشن دی په عمومي ډول شریک کړي دي. په خطر کې د ځينو ډېرو مهم ستراتيژيکو پوځي ځایونو معلومات راغلي دي، لکه د فاسلېن سمندري اډه چې د بریتانیا د اټومي حملو د مخنیوي ځواک پکې ځای پر ځای دی، په نورثووډ کې د پوځ د قوماندې مرکز، او د شمالي یارکشایر فایلېنګډېلز اډه چې په هېواد کې د بالستیک توغندیو د پر وخت خبرداري یوازینۍ سیستم لري. سربېره پر دې يې  د بهرنیو اډو موقعیتونه هم څرګند کړي دي، لکه په قبرس کې د اکروتیري او د هند سمندر کې ډیاګو ګارسیا، چې د ایران سره په روانو شخړو کې فعاله ونډه لري معلومات شامل دي.
جالب دا ده چې دا ستونزه یوازې پر يو اپلیکېشن پورې محدوده نه ده. مخکې هم د نړۍ په بېلابېلو سیمو کې د فټنس او نورو ورزشي اپونو د Heatmap یا د فعالیتونو د نقشې له لارې پټ پوځي ځایونه کشف شوي وو. کله چې زرګونه سرتېري او کاروونکي خپلې منډې وهل، بایسکل چلونه یا تګ راتګ پکې ثبتوي، نو دا معلومات په عمومي نقشه کې څرګندېږي، او که دغه منډې او ورزشي فعالیتونه په پټو اډو کې ترسره شي، نو هماغه ځایونه هم په نقشه کې روښانه کېږي. په دې ډول، حتی هغه اډې چې په رسمي ډول یې موقعیت نه دی اعلان شوی، عادي خلکو ته هم په جزياتو ښکاره کېدلای شي.
ژورنالیستانو وموندله چې ځینو پوځیانو، ښايي د موضوع د جدي والي له درک پرته، په Strava کې د هغو پوځي بېړیو انځورونه خپاره کړي چې د سکاټلېنډ بندر ته داخلېږي، او همدارنګه د عملیاتو پر مهال د پوځي الوتکې له کړکۍ څخه اخیستل شوي عکسونه. ځینو حتی خپل ورځني مسیرونه، د تمرین وختونه او عادتونه هم ثبت کړي، چې دا ټول د استخباراتي تحلیل لپاره ارزښتناک خام مواد کېدای شي. داسې ښکاري چې  د سرتېرو د خپلو لاسته راوړنو د ښودلو لیوالتیا د ځان ساتنې پر حس غالبه شوې ده.
کارپوهان وایي چې دا ډول معلومات یوازې د ځایونو د معلومولو لپاره نه کارول کېږي، بلکې د سرتېرو د ورځني ژوند د تحلیل لپاره هم مهم دي. د بېلګې په توګه، که یو سرتېری هره ورځ په ټاکلي وخت منډه وهي، نو دا د هغه د مهال وېش په اړه معلومات ورکوي. دا ډول معلومات ښايي د هدفمند بریدونو، څارنې یا حتی د شخصي فشار اچولو لپاره وکارول شي.
چارواکو جدي اندېښنه څرګنده کړې چې دا معلومات ښايي د دښمنانو له خوا د پوځي عملیاتو په اړه د مهمو معلوماتو د ترلاسه کولو او د اډو د کارکوونکو د کورنیو د شخصي معلوماتو د زیانمنولو لپاره وکارول شي. د بریتانیا د دفاع وزارت استازو ویلي:  دا ډېره یوه جدي ستونزه ده.
دا پېښه یوازینۍ نه ده. مخکې له دې فرانسوي ورځپاڼې Le Monde راپور ورکړی و، یو فرانسوي افسر چې آرتور نومېده، په تصادفي ډول د Strava له لارې د چارليس دوګول الوتکې وړونکې بېړۍ موقعیت افشا کړي وو. د هغه د تمرین او ورزش د معلوماتو له خپرېدو څخه معلومه شوه  چې د مدیترانې په سمندر کې د بېړۍ دقیق موقعیت، د ترکیې له ساحل څخه شاوخوا ۱۰۰ کیلومتره لرې، معلوم شي. دا معلومات وروسته د سپوږمکۍ انځورونو سره پرتله او تایید شول، چې دا ښيي څومره کوچنۍ تېروتنه هم ستر امنیتي خطر رامنځته کولای شي.
په داسې حال کې چې په منځني ختیځ کې وضعیت لا پسې توند شوی، او هلته فرانسوي پوځي اډې د ایران له خوا تر بریدونو لاندې راغلي (چې په یوه برید کې یو فرانسوی سرتېری وژل شوی او شپږ نور ټپیان شوي)، دا ډول بې احتیاطي لا هم ډېره بې پروايي او د سرتېرو نه پوهاوی ښکاري.
په پای کې، دواړه پېښې دا څرګندوي چې ټکنالوژي که څه هم د اسانتیا لپاره جوړه شوې، خو بې احتیاطه کارول یې ان په شخصي ژوند کې د عامو وګړو لپاره هم جدي پایلې لرلای شي.  د هېوادونو امنيتي ادارې اوس هڅه کوي چې خپلو سرتېرو ته د ډیجیټلي امنیت په اړه لا زیاتې روزنې ورکړي، لکه د موقعیت بندول، شخصي معلومات نه شریکول، او د عامه پلیټفارمونو په کارولو کې احتیاط کول. ځکه په نننۍ نړۍ کې جګړه یوازې په میدان کې نه، بلکې په ډیجیټلي فضا کې هم روانه ده.
تر اوسه داسې باوري او مستند شواهد نشته چې وښيي ايران دې په مستقیم ډول د Strava یا ورته فټنس اپلیکېشنونو له لارې ځانګړې پوځي اډې په نښه کړې وي. خو دا خبره هم مهمه ده چې دا ډول وسایل په نظري او عملي ډول د استخباراتي کار لپاره ډېر ارزښت لري.  راځو موضوع ته چې ايا په منطقي ډول دا کار ممکن دی؟
د ځواب په توګه بايد ووايوو هو، بالکل ممکن دی. فټنس اپونه لکه  Strava د وګړو موقعیت (جي پي ايس)، د حرکت مسیرونه، د فعالیت وختونه ، کله ناکله عکسونه او شخصي معلومات معلومات ښکاره کوي او دا معلومات که یو استخباراتي ارګان لکه د ايران د اسلامي انقلاب ځواکونو ته په لاس ورشي او تحلیل یې کړي، کولی شي:
پټې اډې وپېژني ، د سرتېرو ورځنی عادت معلوم کړي  او د عملیاتو  په اړه غیر مستقیم نښې ترلاسه کړي
ځوپوښتنه داده چې ولې د ایران نوم په دې بحث کې راځي؟ ځکه چې ایران له کلونو راهیسې د نامتقارن جګړې يا asymmetric warfare  ستراتیژي کاروله. مانا دا چې: مستقیمه جګړه یې نه کوله، بلکې استخبارات، سایبري بریدونه، او نیابتي ډلې یې کارولې او ددې لپاره د معلوماتو ترلاسه کول ورته ډېر مهم وو.
نو که داسې ازاد معلومات موجود وي، طبعي ده چې ایران او نور هېوادونه به یې اوس هم څاري. دا لا نه ده ثابته شوې چې ایران دا کار کړی  خو شرایط داسې دي چې که یې ونه کاروي، نو دا به د دوی لپاره د یوې مهمې موقعې له لاسه ورکول وي.
 
 

عبدالصمد ازهر ۱۰ / ۰۴ / ۲۰۲۶

شادباش ها بر مردم ایران که در برابر غول وحشی امپریالیزم با ماشین عظیم نظامی استوار بر پیشرفته ترین تکنولوژی، با پایداری ایستادند. 

در حالی که خاطرات نهایت تلخی از مداخلات زهر آگین حاکمیت های آن کشور، به خصوص رژیم آخوندی در برابر کشور و مردم با شرف ما، داریم، تدبیر آنها را در آماده گی های همه جانبه نظامی و اقتصادی برای چنین روزی و چنین یورشی، رغم تعذیرات کمرشکن و درازمدت، قابل تمجید می دانم.

می دانم که ایران نمی تواند با امریکا و اسراییل، این یکه تاز های جهان، از نگاه قدرت نظامی و اقتصادی همسری کند، اما عزم راسخ آن در حفظ استقلال و غرور ملی و تعهد آن برای شکستن دیوار نفوذ ناپذیر قدرت پترودالر و پایگاه های آن، سرمشق تاریخی برای همه و به خصوص برای رژیم های مزدور عرب در منطقه، به جا می گذارد.

عرب هایی که برای نجات امریکا از سقوط اقتصادی و ادامه امپراتوری جهانی آن، حقیرانه با پیشکش های تریلیونی به پابوسی شتافته فلسطین، لبنان، لیبیا، سوریه، سودان و یمن را همچون شکرانه ی حفظ دیکتاتوری های خانواده گی سلطنتی و امارتی شان به قربانی گذاشته اند، شرمساری تاریخی را بر پیشانی حمل خواهند کرد.

از ایران بیاموزیم: 

- در جهانی که هیچ گرگی بر هیچ بره یی رحم نمی‌کند، پیوسته باید پیش‌بین حوادث بود و در برابر آن آماده گی داشت؛

- بدون تمرکز بر دانش و تکنولوژی معاصر نمی توان گامی به پیش نهاد. تربیت نسل ها، به شمول مردان و زنان، مجهز با این توانایی ها، ضمانت رستگاری را ایجاد می‌کند؛

- رغم قیود منفور و غیر مقبول دولتمردان ایران که جدا قابل نکوهش اند، گسترش امکانات تحصیل و اشتغال زنان در اداره، سیاست و اقتصاد تحسین برانگیز است و باید از آن یاد گرفت؛

- حفظ وحدت ملی در مسایل بزرگ مربوط به منافع ملی و در برابر تجاوزات دشمن. پدیده یی است که در ایران درخشش داشت. در حالی که در افغانستان غارتگران که از غارت باز مانده اند، به تشویق و حمایت از تجاوز می پردازند.

ما در این مبارزه عادلانه مردم ایران، برای شان موفقیت آرزو می کنیم و امیدواریم دولت آن نیز در پایان این روزها و شب‌های دشوار، بر مواضع منفی خود در داخل کشور و در منطقه تجدید نظر کند.

۲۱/۰۱/۱۴۰۵

۱۰/۰۴/۲۰۲۶

عبدالملک پرهېز 

د امریکا او ایران ترمنځ وروستی اوربند، د منځني ختیځ په حساس سیاسي چاپېریال کې یو مهم پرمختګ ګڼل کېږي. که څه هم دا اوربند لنډمهاله بڼه لري، خو تر شا یې داسې ژور ستراتیژیک عوامل پراته دي چې د دواړو لورو د سیاست، اقتصاد او امنیتي محاسبو انعکاس په کې تر سترګو کېږي. دا پرمختګ باید د یو ساده ډیپلوماټیک بریالیتوب په توګه ونه کتل شي، بلکې د یوه پیچلي ځواک انډول دی چې په لنډمهاله توګه رامینځ ته شوی.

په واشنګټن کې دا اوربند د کمزورۍ نښه نه بولي، بلکې دا د احتیاطي محاسبې پایله بولي. امریکا په دې پوهېږي چې له ایران سره مستقیمه جګړه یوازې دوه اړخیزه شخړه نه پاتې کېږي، بلکې ډېر ژر به د سیمې نورو هېوادونه د جګړې ډګر ته ورګډ شي یا جګړه نورو هیوادونو ته غځول شي. نو ځکه په ځانګړي ډول، د جګړې درول او اوربند اهمیت لري چې پوځي ترینګړتیا به د انرژۍ نړیوال بازارونه تر مستقیمې اغېزې لاندې راولي او د ګډوډېدو احتمال به نه یوازې د تېلو بیې لوړې کړي، بلکې نړیوال اقتصادي ثبات هم له ټینګ ګواښ سره مخامخوي. له همدې امله، امریکا هڅه کوي څو د جګړې د کنټرولولو دپاره یو لنډمهالی ځنډ رامنځته کړي.

له بلې خوا، کورنۍ سیاسي عوامل هم د دې پرېکړې په رامنځ ته کولو کې مهم رول لري. امریکایي سیاست د اوږدمهالو جګړو تر وړاندې حساس دی، او هر هغه اقدام چې د اوږدې جګړې لامل شي، د حکومت لپاره سیاسي لګښتونه زیاتوي. همدارنګه، نظامي محاسبه ښيي چې ایران یوازې یو دودیز سیال نه دی، بلکې د غیرمستقیمې جګړې پراخ وس او توان لري. داسې وړتیا چې هغې په مرسته کولی شي د سیمې په بېلابېلو برخو کې فشار رامینځ ته کړي او امریکا دې ته اړ باسي څو د مستقیم ټکر پر ځای له احتیاطه څخه کار واخلي.

ددې خلاف، تهران دا اوربند د یو فرصت په توګه ارزوي. ایران هڅه کوي چې له دې لنډمهاله آرامۍ څخه د فشار د کمولو لپاره ګټه پورته کړي. اقتصادي بندیزونه د ایران پر اقتصاد ژوره اغېزه لري، او د هر ډول نرمښت رامینځ ته کېدل د دې هېواد لپاره د ژوندي پاتې کېدو تر کچې ارزښت لري. له همدې امله، اوربند یوازې د امنیتي حالت د ارامولو وسیله نه ده، بلکې د اقتصادي ساه اخیستنې یوه کړکۍ هم ده.

د اټومي پروګرام موضوع لا هم د شخړې په زړه کې ځای لري. ایران غواړي خپل تخنیکي پرمختګونه وساتي او د بهرنیو محدودیتونو تر سیوري لاندې رانشي، په داسې حال کې چې امریکا دا موضوع د نړیوال امنیت له زاویې ارزوي او دا نړیوال امنیت ته خطر بولي. دا اختلاف پخوا هم د خبرو په اډانه کې څرګند شوی و، او تر اوسه لا په هماغه قوت شتون لري.

سربېره پر دې، د سیمه ‌ییز نفوذ موضوع د دواړو لورو ترمنځ د سیالۍ بله مهمه برخه ده. ایران خپل شتون د یوه دفاعي کمربند په توګه بولي، په داسې حال کې چې امریکا دا نفوذ د بې ثباتۍ د عامل په توګه ارزوي. دا ډول مخالف پوهاوي د دې سبب ګرځي څو هر ډول اوږدمهاله تفاهم ستونزمن شي.

په ټوله کې، اوسنی حالت د «نه جګړه، نه سولې» یو نازک انډول ښيي. دواړه لوري هڅه کوي چې له مستقیم ټکر څخه ډډه وکړي، خو په عین حال کې د خپلو ستراتیژیکو اهدافو څخه هم نه تېرېږي. دا حالت کولی شي د لنډمهاله اوربندونو د تکرار سبب شي، پرته له دې چې بنسټیز اختلافات حل شي.

د راتلونکي په اړه، بېلابېل احتمالات شته. که څه هم د پراخې موافقې امکان شته، خو دا به د دواړو لورو له لوري د مهمو امتیازاتو د ورکولو او له یو شمېر دریځونو څخه د په شا کېدوغوښتنه وکړي، چې ترلاسه کول یې اسانه نه برېښي. ډېر امکان دا دی چې اوسنی اوربند وغځول شي او خبرې بې له پایلې دوام وکړي. په عین حال کې، د ناڅاپي پېښو خطر هم زیات دی، چې کولی شي دا نازک انډول مات کړي او حالت بېرته د شخړې پر لور یوسي.

په پایله کې ویلی شو، چې دا اوربند یوه پایله ده، بلکې د یوه بهیر پیل دی. امریکا هڅه کوي چې د جګړې خطر او لګښت محدود کړي، او ایران غواړي چې فشار کم کړي او خپل دریځ پیاوړی وساتي. تر هغه چې د اختلاف اصلي مسایل حل نه شي، دا ډول لنډمهاله موافقې به دوام ولري، خو د تلپاتې سولې ضمانت کېدلی نه شي.

روایت پنجم: از درون کشور

در روزگار اقامتم در داخل کشور، مجال آن دست داد تا با انسان‌هایی از اقشار و پیشه‌های گوناگون هم‌سخن شوم؛ روایت‌هایی شنیدم که هر یک بازتابی از رنج، امید و واقعیت‌های تلخ و شیرین این سرزمین بود.

در بسیاری از این گفت‌وگوها، سرمایه‌داران از تجربه زیسته خود در نظام جمهوری سخن می‌گفتند؛ از روزگاری که پرداخت مالیات و عوارض گمرکی، نه به‌مثابه یک تکلیف قانونی، بلکه همچون باجی ناگزیر به زورمندان و برخی از ارکان قدرت تلقی می‌شد. 

در آن میان تلخی وجود داشت: 
همان زورمندان و اراکین بلند پایه نظام  که دست مطالبه داشتند، خود از دایره پرداخت  مالیات و پاسخ‌گویی در برابر قانون بیرون بودند.

اما ما سرمایداران « ملی» در وخت وارد کردن اجناس ، در وخت گدام کردن  اجناس و در وخت  عرضه و انتقال اجناس به بازار  باج میدادیم.

امروز، با  انکه وضع لوایح جدید پرداخت مالیات رسمی‌تر و فیصدی بالاتر را به خود گرفته و نشانی  از یک نظم و از  یک تغییر را با خود دارد.

اما نشانه ای از ترس خاموش هنوز زنده است؛ هراسی که در دل‌ها ریشه دواند است.
ترس  سرمایداران از بازگشت جنگ‌سالاران دوران جمهوریت از سر برآوردن دوباره زورمندان، و از تکرار چرخه فسادهایی که روزگاری بر پیکر جمهوریت سایه افگنده بود.

حراس از اختتاف فرزندان شان، ترس از  عدم مصونیت فردی آنها، که در خانه های خود کوته قلفی بودند.
پسران شان خواب نه داشت و رفتن تا خانه اقارب برای شان حیثیت خود کشی را داشت.
خلاصه وارخطا  اند از تکرار بازگشت مافیای سیاسی ، اقتصادی و جنگی جمهوریت.

انجنیر زلمی نصرت

عبدالملک پرهیز
د افغانستان د نورستان ولایت ختیځې ولسوالۍ کامدیش او برګي مټال د پاکستان له فرضي کرښې سره نېږدې موقعیت لري او د غرونو او ژورو درو له امله ستراتیژیکه سیمه بلل کېږي. دغه غرنیزه او تنګه سیمه د لاسرسي له پلوه خورا ستونزمنه سیمه  ده، چې د دفاع لپاره یو مهم طبیعي ځواک را مینځ ته کوي. وروستي راپورونه د دې سیمو پر شاوخوا د سرحدي نښتو، بمباریو او ځنې احتمالي ادعاوې راپورته کړې دي، خو تر اوسه هېڅ رسمي یا خپلواکه سرچینه دغه ادعاوې  چې ګنې دغه ولسوالۍ دې اشغال شوي وي کوم ثبوت نه دی وړاندې کړی.
په وروستیو میاشتو کې د افغانستان او پاکستان ترمنځ سرحدي نښتې زیاتې شوي دي، چې په کې توپچي بریدونه، هوايي بمبارۍ او ځمکني نښتې شاملې دي. ځینې سیمې ان د محاصرې نږدې حالت تجربه کوي. د ټولنیزو رسنیو ځینې پوسټونه او ځینې پاکستاني رسنۍ ادعا کوي چې پاکستان د کامدیش او برګي مټال ولسوالۍ نیولې دي او د فرضي پولې شاوخوا ۳۲ کیلومتره خاوره یې تر کنټرول لاندې راوستې ده. خو دغه ادعاوې رسمي نه دي تایید شوې او د نړۍ معتبرو رسنیو او کومې خپلواکې ادارې نه دي تائید کړي. د افغانستان دولت دغه راپورونه په بشپړه توګه رد کړي او په دې اړوند یې ویدیویي راپورونه خپاره کړي.  د دې ډول کاذبه ادعاوو موخه د عامو خلکو د اذهانو ګډوډول او د پېښو د تصویر لویول یا د سیاسي فشار رامنځته کول دي، چې په حقیقت کې د جګړې د واقعیت بشپړ انځ،ر نه ښيي.
تاریخي تجربه ښيي چې دغه ولسوالۍ د اوږدمهاله کنټرول لپاره خورا ستونزمنې دي. په ۲۰۰۹ کال په کامدیش کې د امریکا په یوه اډه کې جګړه وشوه، چې د وسلوالو له بریدونو وروسته یې اډه پرېښوده. دغه جګړه ښيي چې ان امریکې پرمختللي ځواکونه هم په دې غرنیزه سیمه کې خپل دایمي حضور نه شي ساتلی. د طالبانو له واکمنۍ مخکې کلونو کې هم دغه ولسوالۍ اکثر د دولت له بشپړ کنټرول څخه بهر پاتې شوې او غرونو د وسله والو مخالفینو لپاره قوي دفاعي مورچلونه برابر کړي وو. دا تاریخ په اوسني حالت کې د واقعیت یوه ښه بیلګه ده او ښيي چې د کامدیش او برګي مټال سقوط ډېر سخت دی.
پاکستان چې یو کمزوری او پورونو کې ډوب یو هیواد دی دداسې جګړې د پرمخ وړلو نه ځواک لري او نه وس.  پاکستان یا هر بل ځواک که وغواړي دا ولسوالۍ ونیسي، باید له پنځه پړاوونه تېر شي څو خپل هدف تر لاسه کړي. لومړی، شدیدې بمبارۍ او توپچي بریدونه ترسره کړي څو د دفاعي پوستو ځواک کمزوری کړي. دوهم، ځانګړي ځواکونه د ځمکني له لارې عملیات ترسره کړي او مهمې لارې او پوستې نیسي. درېیم، خپلې اکمالاتي لارې خوندي کړي او دوامداره یې وساتي ، ترڅو خوراک، مهمات او ځواکونه ځای پر ځای ساتلی وشي. څلورم، د ادارې اعلان وکړي، بیرغ پورته کړي، پوستې جوړې کړي او خلکو ته د نوي ځواک شتون څرګند کړي. پنځم، په دې حالت کې سیمه ایز مقاومت رامنځته کېږي او خلک د دښمن حرکتونه څاري او کمینونه ورته نیسي، چې دا کار دایمي اشغال سختوي. د دې ټولو پړاوونو سره سره، لنډمهاله پرمختګ او موقتي نیول  یا محاصره ناممکن کار نه دی، خو دایمي او بشپړ اشغال په داسې یو چاپیریال کې ډېر ستونزمن  او ان نا ممکن کار دی په تېره بیا په پور کې ډوب پاکستان دپاره، ځکه د پورته پړاونو څخه تېرېدل زیات او لوړ لګښت ته اړتیا لري.
د افغانستان  وسله وال ځواکونه د دې ولسوالیو د دفاع دپاره، بې له شکه اغېزمنه ستراتیژي لري خو بده به نه وي په دې ترینګړو حالاتو کې ځنې مسایل په پام کې ونیسي لکه د غرونو لوړ ځایونه ونیسي، تنګې لارې او درې بندې کړي، چټک او خوځنده دفاع وکاروي، اکمالات خوندي وساتي او د خلکو ملاتړ ترلاسه کړي. دا پنځه اصول د فشار په صورت کې د سقوط امکان خورا کموي. جګړه باید اوږدمهاله او د وخت پر اساس وي، هدف دا نه وي چې سمدستي بریا ترلاسه شي، بلکې دښمن ستړی کړی شي، لګښتونه یې زیات شي او مقاومت اوږد او دوامداره وساتل شي.
په پایله کې، کامدیش او برګي مټال ولسوالۍ د فرضي کرښې د هر ډول نښتې لپاره ستراتیژیک او خنډ لرونکی ځای دی. د سقوط یا اشغال امکانات د عملي ستونزو، غرونو، اکمالاتي محدودیتونو او سیمه ایز مقاومت له امله محدود دی.
د ټولنیزو رسنیو او ځینو رسنیو تبلیغاتي اوازونه باید په احتیاط سره ولوستل شي، ځکه چې هدف یې اکثر د خلکو د اذهانو ګډوډول او په پېښو کې د مبالغې کول دي، نه د دقیق او تایید شوی وضعیت څخه د ریښتیني انځور وړاندې کول.