افـغـانـستان  سـرزمـین  حـماســه و فــاجــعـه

افـغـانـستان سـرزمـین حـماســه و فــاجــعـه

 
کتاب  « افغاستان  سرزمین حماسه  و فاجعه » اثر گران بهاء  جناب محترم  میر عنایت  الله سادات  واقعیت های ‏انکار  ناپذیر از حوادث  جامعه  ما و عوامل  تاثیر گذاری  منفی  کشور های  خارجی  بر وطن  مارا و  پادشاهان  و ‏رهبران الی دو نیم دهه گذشته را همه  جانبه  مورد برسی  قرار داده است.   
                                   ‏
‏               خوشبختانه  جناب  محترم سادات  کتاب با ارزش  خویش را برایم  اهدا کردند٬ جا دارد که  از این  تحفه  ‏ذیقمیت  شان  اظهار سپاس  نمایم. ‏
محترم  سادات  با موشگافی  خیلی  دقیق  و صادقانه  حوادث  وطن رااز سالهای کهن  یعنی  آریانای باستان٬ ‏خراسان دیروز  و افغانستان امروز با جزئیات  و اسناد  موثق  و معتبر داخلی  و خارجی  با تحلیل  دقیق  علمی ‏نوشته  است .   بامطالعه  این  کتاب٬ حوادث گنگ  که  تا  هنوز  ذهن عده  از هموطنان  مارا مشکوک  نگهداشته  ‏است ٬ روشن  میشود . وضع  رقتبار  فعلی و آینده  نا مشکوف و پوشش  از تبلیغات از جوانب  مختلف ٬ روی  ‏واقعیتهای  وطن خاک  پاشیده  است   اما وطنداران صدیق  و قلم  بدستان راستکار  مانند جناب  سادات  وظیفه  ‏خویش دانسته اند٬تا تمام حقایق  را بدون  در نظرداشت  ملحوظات سیاسی٬ قومی  و زبانی  برای  نسل  آینده  ‏کشور بیان نمایند.‏
بنده  کتب  زیادی  در باره  تاریخ  ملت  نجیب  سرزمین  بنام  آریانا٬ خراسان  و افغانستان  مطالعه  کرده  ام اما ‏زمانی که  کتاب محترم  سادات صاحب  را خواندم  و دیدم از جریان  حوادث  که  ما خود شاهد آن بودیم٬ بوقوع  ‏پیوسته  است  با آنکه  اگاهی نسبی داشتم٬ تمام  جریانات  سیاسی  کشور را مانند  آیینه  مقابل  خویش  تماشاه  ‏کردم.‏
از لابلای  این  کتاب  دلچسب  در یافتم  که  چه باعث  شد تا محترم  سادات  چنین  کتابی  را که بیان  یک  سلسه‎ ‎‏ ‏زنجیر مانند تاریخی  میباشد٬ بنویسد. روی  این  دلیل  خواستم  این  کتاب  پرُ محتوا را به  سایت  های  انترنتی  ‏معرفی  بدارم.  ‏
آشنایی  دقیق و مستند با پیشینه  تمدن ٬ فرهنگ و تاریخ  اهمیتی  بسزای  در ساختار  آینده  وطن  دارد٬ضرورت  ‏انکار ناپذیر برای  نسلهای  بعدی میباشد.  محققان  آگاه  با مطالعات  و بررسی  اسناد  و مدارک در زمانهای  که ‏ارزش فرهنگی  و تاریخی  وطن در معرض  خطر جدی  و تهدید  قرار میگیرد٬ آثار شان را پیشکش  مینمایند که ‏مبنی بر آن ٬حساسیت  های  فوق العاده  در قلب افراد  وطن  دوست  یک  ملت  برای  پاسداری از این  ارزشها  ‏پدید  میآید.   ‏
‏ بنا براین  کوچکترین لغزش و کوتاهی  در نگهداری  آثار فرهنگی  و بررسی حوادث  تاریخی که  پدران ما قبلا برای ‏حفظ آن مبارزه  کرده  اند٬ نا بخشودنی  میباشد.                                            ‏
چنانچه دیده میشود که برای  فهمیدن  بیشتر از گذشته تاریخی٬ فرهنگی عرف و عادات ٬ مذهب  و عنعنات به  ‏گذشته  مراجعه  میکنند. مگر  حقیقت  امر  اینست که  مردم  کشور در اعماق  قلب  خویش  با این  ارزشها پیوند  نا ‏گسستنی  دارند.       ‏‎ ‎‏   ‏
مولف ٬ جناب  محترم سادات  واقعیت  های را با تحقیقات  علمی از کتب  معتبر نویسندگان  داخلی  و تحقیق و تتبع   ‏‏  کتابخانه  های  آلمان٬ امریکا  جمع آوری  کرده  است.  جمع  آوری  از منابع  مختلف  و از  زاویه  دید محقیقن ‏خارجی  و داخلی  نکات عمده  زوایای  تاریخ  را روشن  میگرداند.‏
شناخت  واقع بینانه٬ این  عوامل منفی  بمنظور  مقاومت  و مجادله  علیه آن ٬صرفاٌ در  پرتو اتحاد  شعوری  نیرهای  ‏ملی  و وطن  دوست  ممکن  است که محتوای  اصلی  این  کتاب  را تشکیل  میدهد. ‏
در این  رستا  قلم  بدستان  مبارز  وطن  قبلاٌ  نیز  گام  های  استور  برای  روشن  ساختن عمال  استبداد و ارتجاع  ‏برداشته  اند که  در خورد  تمجید  میباشند اما مبارزین  و قلم بدستان امروز  در شرایط  که  هیولای جهان خور در ‏بلعیدن  جهان  سربلند  کرده  است٬ خیلی  مهم  و قابل  تقدیر  بوده و  اثر شان  برای  نسل  امروز و فردا  خیلی  ‏خواندنی و ضروری  میباشد. تا عصای  وطن پرستانه  را برفرق  استعمار٬ استبداد و ارتجاع بکوبند.‏
محترم  سادات این  کتاب  ذیقمیت را به منورین  ملی  افغان  که سر شار از حب  وطن  و بدون  اغراض شخصی  ‏در آغاز  وسط  و اواخر  قرن  جاری٬ بخاطر اعتلای  کشور و ترقی  جامعه ما به  عزم  راسخ  گام  نهاده  اند ٬ اما ‏لطایف الحیل  و دسایس  اجنبی  آنها را در سه  مرحله  ناکام  ساخت ٬ اهدا نموده  است .                              ‏
جناب  سادات   مرواریدهای  پراکنده   تاریخ  رااز  آریانا باستان شروع  و هر کدام  آن مرواریدها را با تعریف  از ‏فتوحات  نظامی٬ جنگها  و نفاق  پراگندگی  اقوام  و خانه جنگی ها٬ تاثیر  عوامل  خارجی  و جنگهای  دول  خارجی ‏‏ و تاثیرات  آن  همه را قدم بقدم  مانند  امیل  «هار » در  نخ  تاریخ  بسته  است  هرسطر از صفحات  این  کتاب از ‏مسایل  اجتماعی٬ سیاسی  و  عقبمانی  و پیشرفت های  مهم  فرهنگ٬ معارف  و زراعت و  صنعت  آنزمان  را بیان ‏‏ میکند.                                        هرقدر کوشیدم  که  فشرده  و مختصر بنویسم  اما طرز نوشته و شیوه  بیان  ‏محترم  سادات  آنقدر دلچست  است که   نمیتوانم  قلم  را نگهدارم  و حیف  است  که ننویسم. ‏
‏ فصل  اول  این  کتاب  تمام  جوانب  داخلی  و خارجی  را در بر میگیرد اگر اندک  از تاثیرات  کشور های  خارجی  ‏که چه  تاثیر  بالای  مسایل  داخلی  کشور ما داشته  است٬  بنویسم  بد نخواهد بود٬ زیرا در این  کره  خاکی  زندگی  ‏انسانها بالای هم دیگر تاثیر گذار هستند.‏
این  کتاب دارای  پانزده  (۱۵) فصل  و هر فصل  آن  دارای  جزئیات  و تحت  عنوان مختلف از وقایع  کشور تحریر ‏شده  است.‏
‏ ‏
‏ فصل  اول :  تحت  عنوان ( افغانستان در مسیر مقدر  و تلاش  بسوی  دولت  مدرن ) چنین آغاز میگردد: ‏
‏  ‏
‏« اثر حاضر مسیر عمومی تاریخ وطن مارا به برسی نگرفته بلکه  جهات مشخص  که از شرایط خاص  جغرافیائی٬ ‏جیوپولیتیک  و جیو استراتیژک آن  ناشی  میشود٬ اختصاص  دارد. و یا به  عباره  دیگر  پروسه  تحدید تمامیت  ارضی  ‏و تضعیف  حاکمیت  ملی افغانها که  بالاثر  رقابت های  ذینفوذ  خارجی٬  به جان هم  انداختن   متنفذین محلی  علیه ‏‏ همدیگر شان و بمقابل  حکومت  مرکزی  که باعث  بروز  جنگهای  داخلی  و کشمکش  های دامنه دار گریده  ‏است٬ مورد  توجه  خاص  این  اثر  قرار دارد.  ‏
گرچه  ملت  افغان  در مقاطع معین  تاریخی  بر این  عوامل  پیروز  شده  و دشمنان خارجی  را در فضای  تفاهم  ‏جمعی با  قیامهای  وسیع  و سرتاسری  ملی  بیرون  رانده  اند.  ولی  دیر نگذشته است  که  اجانب  با براه  انداختن  ‏دسایس ٬ بار دیگر  به سرنوشت  این  ملت رقم  زده و در میان  مردم  طرف  های  متخاصم را بمیان آورده اند…..  ‏‏                          ‏
بسیاری  از مورخین  سرزمین  ما را گذرگاه  مهاجمین  و جهانکشایان  تعریف  کرده  اند٬ که بخاطر حفظ  تسلسل ‏تاریخی  و ارتباط  منطقی  آن با وقایع  بعدی٬ تذکار نهایت  مختصر  تاریخ  کهن آن  در این فصل  ضروری  به نظر  ‏میرسد تا مارا در ارایه  موضوع  مورد بحث  کمک نماید. این  اثر سیری  وقایع  تاریخی را بعداز  تاسیس دولت  ‏مرکزی  افغانستان٬ مرتبط به  نقش  رو به  تزاید  قدرت های  استعماری در منطقه٬ اجمالا  بررسی  مینماید٬ اما ‏حوادث  سه  دهه  اخیر در محراق  توجه قراردارد.» ‏
‏   جناب محترم  سادات  حدود  و سرحدات  کشور رابا ممالک  همسایه  های  شمالی  جنوبی و شرقی  و غربی  ‏باارتفاعات  کوه  وکوتل  انرا  شرح  کرده  است  که ضرورت  نوشتن  در این  رساله  کوچک  نیست  اما  همان ‏طوریکه  ایشان  تحریر  کرده  اند : « سرزمین  باستانی  افغانستان  مهد یکی  از کهن ترین  مراکز  تمدن های  ‏جهان بود٬ از  کوهای  شامخ  آن فرهنگ و مدنیت  به  اطراف  و اکناف  آن  انتشار یافته  است٬ به همین  جهت  آنرا ‏به  قلب  آسیا  ملقب  کرده  اند. ‏
آسیا یک پیکر آب  و گل  است ‏
ملت  افغان  در آن  پیکر  دل است
از فساد او فساد آسیاست
از  گشاد  او  گشاد آسیاست  ( اقبال  لاهوری )……‏
‏ سرزمین افغاستان در  قرن  های  قدیمه  بنام  آریانا و بعداز انتشار اسلام بنام  خراسان  ( مطلع آفتاب) و طی  ‏قرون  جدیده  بنام  افغانستان یاد شده  است…..» ‏
‏ « یما پادشاه  پنجهزار سال  قبل  درفش  آریانا  را در این سرزمین  بلند کرد و اولین  پایتخت  آریائی  ها به  نام ( ‏بخدی) مسمیَ شد  که  افاده ئی از کلتور  واحد و پایتخت یک  مجتمع  واحد بود.  بخاطر تمدن بلند  آوازه  بخدی  ها٬ ‏شهر بلخ  لقب  ام الملاد را احراز  کرد. اما به  اثر تهاجمات٬ رشد مدنیت  آریائی  در باختر ( باکتریا) دنبال  شده  ‏نتوانست٬ آریائی ها پادشاه  نشینی  خودرا  باکتریا می  نامیدند. ‏
در آریانای  کهن  سلاله های  پیشدادی ها٬ کیانیان٬ و اسپه جمعاٌ  یکهزار سال  حکومت کردند.  تا آنکه  حاکمیت  ‏سلاله  ای  بیگانگان  با حمله٬ سیروس  موسس دولت  هخامنشی  بر شمالغرب  سرزمین آریائی ها مقارن  دو ‏هزار و پنجصد سال  قبل  از امروز شروع  شد و تا ظهور اسکندر ادامه یافت….» ‏
‏«  بمقابل  قوای  مهاجم اسکندر مقدونی  ( ۳۳۱ تا ۳۳۸ ق م ) مقاومت های  سرسختی  در پایه های  کوه ‏هندوکش ( پاراپامیزوس ) صورت گرفت که نظیر آن در هیچ  نقطه دیگر آسیا بوقوع  نپیوست.   بدنبال  هخامنشیان ‏فارس٬ یونانی ها٬ موریا های  هند٬ شاهان مستقل  یونان باختری  ٬ساک ها و پهلو ها یکی  پی  دیگر بر این ‏سرزمین مسلط  شدند تا اینکه با ظهور کوشانی  ها  تسلط  آنها پایان  یافت.  امپراتوری  کوشانی  ها  سه صد سال ‏‏ دوام  کرد و ساحه  حاکمیت  شان سراسر  شمال هند و از جمله  مناطق  پنجاب  و کشمیر ٬ اورتراپردیش  و ‏قسمت  های  عمده ئی از آسیا  میانه را  احتوا  میکرد.  پایتخت آنها ابتدا  کابل و سپس  پشاور  بود.‏
کنشکا که سومین  پادشاه  این سلاله  و هوا دار  مذهب  بودائی  بود  اما  وجود  پیروان  مذاهب  دیگر  را در آریانا ‏تحمل  میکرد. در تحت  رهبری  کوشانی  ها زندگی  شهری  نـفس  دوبـاره  یافت و کوشانی  ها  توانستند تا ‏انـتشـار اسلام ‏
‏( ۶۵۲ م ) سلطنت های  مستقل  شانرا حفظ  نمایند. اعراب  از دو مسیر هرات و سیستان به  افغانستان  داخل  ‏شدند….         از هرات  طرف  بلخ  و از آن طریق به  ماورالنهر  پیش  رفتند  ولی از مسیر سیستان  بطرف  کابل با ‏مقاومت  های  زیاد و سرسخت  و دوامدار مواجه شدند.  مقاومتها بیش از یک  قرن  ادامه  داشت تا آنکه در زمان ‏یعقوب  لیث  صفاری  موسیس اولین  دولت  بومی  اسلامی٬  کابل  بطور نهایی  مفتوح  و برای ترویج  دین  اسلام  ‏مساعد شد.  پس از سقوط  شاهان  برهمینی کابل٬ سرزمین  آریانای  کهن ( حال خراسان) بدست امویان و ‏عباسیان  عرب  افتاد.  قبل  از انتشار دین اسلام  ادیان  دیگری  در آریانا منتشر  شده  بود. چنانچه  در دوره  اسپه  ‏‏(قرن ششم ق م ) دین  زردشتی و در عهد سلسله موریائی  ٬ آئین بودائی  در شرق  و شمال  این  کشور بوجود ‏آمد.  همچنان  پرستش  خدایان  یونانی - رومی  و مذهب  هند  در این  کشور  وجود داشت  تا  هنوز  آثار مدنیت  ‏آنها  بالاثر  حفریات بدست  میآید و همچنان  قسمت  اول  ریکویدا٬ کتاب برهمن ها میان  سالهای   « ۱۵۰۰ تا  ‏‏۲۵۰۰» قبل  از میلادی در افغانستان نوشته شد و بعداٌ در هندوستان  مکمل  گردیده  است.‏
دین  زردشتی  در زمان  وستاسب (گشتاسب)  شاه  باختر ( بلخ  کنونی) از طرف  مقنن  بزرگ  اجتماعی بنام  ‏زردشت و  مجموعه یی که به کتاب  اویستا  شهرت  دارد٬  تدوین  شد.‏
زرو ایستر ٬ زور استر و یا زردشت  احتمالا  در شمال  افغانستان امروز  متولد  و در همین  جا در گذشت.                 ‏‏ دیانت  زردشتی  سریعاٌ از باکتریا ( بلخ ) به  سایر  نواحی  توسعه  یافت  و بصورت  دین رسمی  ایران  در آمد.‏
امروز  گروههای از مردم  ایران  و نیز  پارسهای   پاکستان و هند  که هزار سال  بعداز  روزگار  زردشت ٬ به دنبال  ‏هجوم  مسلمانان  به  ایران٬ از  آن  نواحی  گریخته  بودند ٬کماکان  زردشتی  اند.  مرکز  این  مذهب  با آتشکده  یی ‏بزرگ  بنام  ( نوبهار) در بلخ  وجود داشت٬ زیاد ترین مردم  از ایران ٬عراق ٬هندوستان و ماورالنهر  می آمدند و عید  ‏نو روز  را در  انجا تجلیل  میکردند.‏
آئین  بودائی در عصر  آشوکا پادشاه  موریا به شرق  و شمال  وطن  ما شیوع  یافت که  هنوز هم  اثار تاریخی  آن  ‏به  چشم  میخورد٬ مجسمهء  بزرگ بودا  میان  قرن  چهارم  میلادی  به  ارتفاع  (۵۲) متر  در بامیان  احداث  شد. ‏این سرزمین  برای  پنجصد سال  مرکز  رهبانیت  بود٬ با امتزاج  آئین  بودائی و صعنت  یونانی ٬ صعنت  محلی  بنام  ‏‏« گریکو بودیک » یا « صعنت  باختر » در این  سرزمین  بوجود آمد.‏
در  دوره  اسلام  اولین  دولت  مستقل  ملی  افغانستان در  ولایات  شمال  غربی  به سال  (۸۳۲ م) از  طرف  ‏طاهر  خراسانی  اعلان شد.  به  این  ترتیب  به  حاکمیت  امویان و عباسیان  عرب  پایان  داده شد و قدم  بقدم  ‏راه  تشکیل  یک  دولت  مستقل  باز شد.‏
صفاری های  افغان مناطق  مرکزی  و سامانیان  بلخ ٬ ماورالنهر  و قسمت  های  فارس  را بران  افزودند.   ‏غزنویان  افغان ( ۹۶۲—۱۱۸۶) دین  و سیاست را باهم  تلفیق  نموده  و بخشهای  بزرگ  هند و ایران  را مسخر ‏شدند .‏
‏  غوریها در ( ۱۱۹۲ ) حکومت  مسلمانان را در  هند مستقر ساختند که به  تدریج  تا سال(۱۳۴۰) حکومت  مسلمانان ‏برقسمتی  وسیعی  از جنوب  هند نیز منبسط  گردیدند.‏
سلاله  های  صفاریان٬ طاهریان٬ سامانیان ٬ غزنویان و غوریان تا (۱۱۴۹) در  خراسان حکومت کردند٬ تحت  ‏زمامداری  این سلاله  علم و ادب  شگوفانی  یافت و شعرای  خراسان پرُ بهاء ترین  گنجینه ای  شعر و ادب  را ‏بمیان  آوردند.           از مظاهر  این  ادوار  شهرهای  بست  درکنار  رود های  ارغنداب  و هلمند و هرات در  جوار  ‏رود خانه  هریرود و تمدن غزنه میباشد.  علمای  چون  فردوسی  و البیرونی  در این  دوره ها سر بر افرشتند  ولی  ‏با تاسف تند باد تهاجم  از توران  و مغلستان  رونق  علم و دانش  را  برهم زدند.  ‏
سلطان محمد خوارزم  شاه  بر خراسان  دست  درازی  کرد متصرفات غوریان را اشغال  کرد ( اوایل  قرن سیزده) ‏اما به  زودی در برابر حمله  مغلها  به  رهبری  تموچین ( چنگیز خان) سقوط  کرد. ‏
‏ مغلها  و چنگیز  شهر ها  را به  غارت  کشیدند  و قصر و آبادی  ها را ویران  و هزاران  نفر را قتل  عام  کردند.  ‏تیمور لنگ  یکی  از  احفاد چنگیز  خان٬ صد سال  بعد  (۱۳۷۰) خون  ریزی  های  اورا  تکرار  کرد.  مغلهای  بت  ‏پرست  شدید ترین ضربه  بر تمدن  اسلامی  می زدند  ولی  با مسلمان  شدن  اولاده  های  آنها  دولت  های  ‏اسلامی  ( تیموریان هرات  و بابری  های  هند  ) بوجود آمد.‏
آغاز  قرن شانزدهم   با تجزیه  خراسان  میان  دولت  های  صفوی  و مغلی  همراه بود. صفویان  ایران  در وسط  ‏قرن  شانزدهم  در غرب  افغانستان ( از جمله  هرات) مسخر شدند  ولی  تسخیر شان  با جنبشهای  آزادی  خواهی ‏‏ روبرو بود. همین  طور  در برابر  مغلها  قیامهای  مردمی  و تحریکات  نیروی  آزادی  خواهی میان  ساکنان  کوه ‏های  سیلمان  در  جریان بود  که  معروف  ترین  آن  بنام  جنبش  ( روشانی ها ) به  رهبری  پیر  روشان  و شاعر ‏حماسه  آفرین  خوشحال  خان ختک (۱۶۱۳—۱۶۹۰ ) ثبت  تاریخ  مردمان  اطراف  دره  خیبر  گردیده  است .         ‏‏                                        جنبش آزادی  خواهی  در غرب  کشور  بخصوص  قیام  (۱۷۰۹ ) به  زعامت  حاجی  ‏میرویس  هوتکی  علیه تسلط  صفوی  ها به  پیروزی  نایل  آمد  که  در نتیجه  « گرگین» حکمران  خون آشام  ‏ایرانی مقتول  گردید با طرد سلطه صفوی٬ در ایران ٬ حکومت  های  مستقل  افغانی  تاسیس  شد و حاجی  ‏میرویس خان  هوتک  اتحاد  قبایل  ابدالی  و غلزائی را بوجود آورد. پیروزی  قیام  ورحیه ملی افغانها را تقویت ‏بخشید و هوتکها پس  از احراز  آزادی  ساحه  حاکمیت  شان را وسعت  داده و اصفهان را تسخیر کردند.                 ‏‏                                                                                                    آنها به عوض  سلاطین  صفوی  بر اریکه  ‏قدرت  نشستند.  شاه  حسین  صفوی  آخرین  شاه سلاله صفوی  بتاریخ  بیست  ویک  اکتوبر  (۱۷۲۲) با تمام  ‏اراکین  دولتش  به  قرار گاه  شاه محمود هوتکی « پسر میرویس  خان  هوتکی» رفته  وتاج  سلطنتی  ایران  را بر ‏سر او گذاشت.  مدت  شانزده  سال  قدرت  خراسان  در دست  شاهان هوتکی  بود … سپس  در اثر  کشمکش  ‏های  داخلی٬  هوتکی  هاتا اندازه  ضعیف  شدند که نادر قلی مشهور  به  نادر افشار بسال  ( ۱۷۳۸ ) از  بی  اتفاقی ‏‏ سران  هوتکی  استفاده  کرده  ایران رااز  تسلط  هوتکی  ها آزاد  و طی لشکر کشی به  غرب  افغانستان  آمده  ‏و کندهار  را محاصره کرد…… پس از کشته شدن  نادر افشار٬ احمد خان  ابدالی  (درانی)  بلافاصله  بسال  (۱۷۴۷) ‏با لشکر سواره  چهارهزار  نفری  به  کندهار برگشت و جرگه  ملی  عنعنوی  را به  اشتراک  تمام  اقوام  غلجائی٬ ‏ابدالی٬ اوزیک ٬ هزاره ٬بلوچ ٬ تاجک به مقام  پادشاه  انتخاب  شد. ‏
‏ شهر کندهار به  مرکز  بین الاقوامی  مبدل  شده بود  و بخاطر همین  اعتبار  شهر  کندهار  حیثیت  پایتخت  رااحراز  ‏کرد.  بدین  ترتیب  به چندین قرن  تاخت و تاز  اقوام  بیگانه  در افغانستان … مهرُ  پایان  نهاده شد.‏
‏ تحت  زعامت  احمد خان  ابدالی  « احمد شاه بابا » پراکندگی  های  قومی  و قبایلی  مرتفع و وحدت  ملی  بوجود ‏آمد در  پرتو آن٬ تشکیل  مجدد دولت  مرکزی  افغانستان  ممکن گردید.  روحیه  عشق  به  آزادی  و  غرور  ملی  به ‏قیادت  او  در  فتوحات  افغانها و موفقیت  دولت  بازتاب  یافت . در عهد  او ایالت  پنجاب٬ کشمیر ٬در شرق٬ مشهد و ‏خراسان در غرب٬ رود آمو در شمال و سند در جنوب ٬حدود اربعه  افغانستان را  تشکیل  میداد….. احمد شاه بابا ‏هفت  پسر داشت  و پس  از مرگ  او پسر  بزرگش  شهزاده  تیمور (تیمور شاه) برمسند امپراتوری  افغانستان  ‏نشست. ‏
وی  (۱۷۷۳ الی  ۱۷۹۳) بخاطر موقعیت  جغرافیای  و سوق  الجیشی٬  کابل  را پایتخت  خود  تعین  و از کندهار  به  ‏کابل  انتقال  داد.»                              ‏
کشور های  خارجی  و تحریکات شان « ….. فرانسوی  ها به  رهبری(  ناپلیون ) بخاطر نیل  به هدف  شان  از یک ‏طرف  دولت  قاجاری  را علیه  افغانستان تحریک  میکردند  و از جانب  دیگر  در جنوب هند  با انگلیسها در کشمکش ‏‏ بودند همچنان بعداز  معاهده  صلح  (۱۷۹۹) با روسیه  مشترکاٌ طرح  اشغال  هند رااز طریق  افغانستان  و ایران  ‏با روس  ها عقد  کردند. اما در عمل  پیاده  شده  نتوانست و اختلافات  بین  اولاده  تیمورشاه  باعث  تحدید  قلمرو  ‏افغانستان  گردید …..بنا براین  کشمکش  ها٬ دولت  مرکزی  تضعیف  شد  و قدرت  از خانواده  ابدالی  به  ‏سدوزاسی ها  و بالاخره به  خاندان  محمد زائی انتقال  یافت …. کشمکش  های  میان  اولاده  سردار پاینده  ‏محمد  خان  باعث  جنگهای  داخلی  و تضعیف  دولت مرکزی  شد که  طبعاٌ در عقب این  اضطرابهای  داخلی ٬ دست ‏خارجی وجود داشت . ‏
‏ انگلیسها  سلطنت  شاه  زمان  سدوزائی  را مانع  اشغال هند  میشمردند …..انگلیسها  توانستند  به  هدف  خود ‏نایل  آیند٬ پس از سقوط  شاه زمان از جنگها  و نفاق های  داخلی  میان  شهزادگان و سران  سلاله  سدوازائی  و ‏محمد  زائی ها مفاد اعظمی  را بدست  آوردند…..  انگلیسها گام بگام حلقه  استعماری  شانرا به  گلوی  مردم  ‏افغانستان  تنگ ساختند. ‏
‏ انگلیسها  درسال  (۱۸۳۸) با شاه شجاع  معاهده را در پشاوری  بستند و به  اساس آن ولایات  سند٬ ملتان٬ کشمیر ٬ ‏اتک ٬ دیره جات رااز پیکیر افغانستان  مجزا ساختند و سپس  گام جلوتر نهادند  و …. معاهده  دیگری  در  (۱۸۷۹) ‏به  متن انگلیسی  امضا کردند که بنام معاهده به « گندمک » شهرت دارد. بر طبق  این  معاهده  استقلال  سیاسی  ‏افغانستان سلب  شد و دست  آورد  بعدی  انگلیسها معاهده  « دیورند » بود .  که در سال  (۱۸۹۳) میان  امیر ‏عبدالرحمن  خان و سرهانری مارتیمر دیورند  نماینده  انگلیس  در کابل  به  امضا  رسید . مطابق  این  معاهده  ‏امیر  عبدالرحمن  خان  قطعات  وسیع  خاک  افغانستان را به  انگلیسها  واگذار شد.  موازی  با پیشروی  برتانیا علیه  ‏استقلال  و  تمامیت ارضی  افغانستان  روسها  نیز به  پیشروی  شان  در آسیای  میانه ادامه داد.  روسها  بعداز  ‏توافق  پشت پرده با انگلیسها در سال  ( ۱۸۸۵) موفق  به  جدا کردن  پنجده  از خاک  افغانستان  شدند.  در حالیکه  ‏ملت  افغانستان طی  دو جنگ اول  ( ۱۸۳۸ الی۱۸۴۱) و دوم ( ۱۸۷۸ الی ۱۸۸۰) افغان و انگلیس  موفقیت  های  ‏بزرگی  نظامی  در برابر استعمار انگلیس  بدست آوردند . و با سربلندی  کاملا ٌ قوای  متجاوز رااز  کشور  راندند….. ‏سرانجام  « با شاه  امان  الله  خان » موج  وسیع  آزادیخواهی  در سراسر شهرها  دهات و قبایل  را فرا گرفت.  ‏افغانها  توانستند طی  جنگ آزادی  خواهی  در سال  (۱۹۱۹) به زعامت  شاه  امان الله  خان  استقلال  وطن  شان ‏رااز انگلیس  باز ستاندند.  در این  زمان  عهد شگوفانی  علم  دانش٬ ادب  و فرهنگ  معارف ٬  زراعت  و صعنت ٬ ‏حقوق  شهروندی  تساوی  حقوق  میان زن و مرد٬ از بین بردن  برده داری٬  استبداد و غیره  در وطن  ایجاد شد.  ‏مگر دشمنی  انگلیسها و بااین  شکست  تاریخی  در دل  کینه  میروزدیدند  و بالاخره  بااستفاده  از مسایل  سنتی ٬ ‏مردم  عوام را علیه  حکومت شاه امان الله  خان  تحریک  و شورشهای  داخلی  ابجاد شد» ‏
‏«‌….( ۱۹۲۹ ) افغانستان در کام  جنگ  داخلی  فرو رفت. ….با برگشت جنرال  محمد نادر  و همراهانش راه را در ‏جنوب  مفتوح  گذاشتند. با ورود  جنرال  محمد نادر خان  تحریکات  فروکش  نمود… بخش  های  کوچک از ‏اصلاحات امانی  را مرعی  الاجرا و قسمت  های  مربوط  با آزادی های  فردی  را حذف  کرد. در مشی دولت  ‏ذهنیت   متنفذین  محافظه کار انعکاس  وسیع  داشت. دولت  سیاست خارجی  محافظه  کارانه را در پیش  گرفت و ‏منافع  همسایگان  شمال  و جنوب را رعایت  میکرد.  خود داری  نادرخان از حمایه ای  قبایل  سرحد٬ روابط  حسنه ‏او را با انگلستان منعکس  میسازد. ‏
برخورد  خصمانه  و خشن  نادرخان با رقباء  در حلقات حاکمیت ٬ سوء تفاهم با بعضی محلات و سرکوب  ‏مشروطه خواهان  و مربوطین  نهضت  امانی  موجب  نارضایتیها  و بالاخره  ترور  او  شد.  با کشته شدن  نادرخان  ‏سیاست  اختناق دولت  جدی  تر دنبال  گردید٬ رکود اقتصادی  و فکری  در جامعه مستولی  و در عرصه  بین الملی٬ ‏افغانستان  به  یک  کشور  منزوی مبدل  گردید.  تا آنکه  دراستانه  جنگ  جهانی  دوم  توجه  قدرتهای متحارب  رقیب ‏‏ به  این  کشور افزایش  یافت. در سال  (۱۹۴۷) انگلیسها قبل از آنکه  هند را ترک بگویند دولت  مستقل  هند را به  ‏دو دولت  هند  و پاکستان  تقسیم و  برسمیت  شناختند. همچنان  در این جریان  پروسهء تجزیه٬ از خواست  برحق  ‏پشتونها و بلوچ ها مبنی  بر حق  تعین  سرنوشت  شان  چشم  پوشی  نمودند.  و باین ترتیب  دانهء  نفاق  برانگیز « ‏دیورند» شخم زده  در منطقه  باقی  ماند.»‏
‏… بعداز  ختم  جنگ  جهانی  دوم  قدرت های  فاتح  جنگ  مجدداٌ به ساحات  نفوذ  تقسیم  شد به  ادامه  آرایش  ‏مجدد قدرت  ایالات  متحده  امریکا بعوض  انگلیس  در منطقه  جابجاشد.» … « بخاطر حمایه  امریکا از موضع  ‏پاکستان٬ روابط  همکاری انکشور با افغانستان درسطح  نازل  باقی ماند.  توسعه  مناسبات  به شمولیت افغانستان ‏در پکت های  نظامی  منطقه  مشروط  ساخته  شد. در حالیکه  چنین  شمولیت بخاطر موقف  حساس  جغرافیایی  ‏افغانستان  ممکن نبود . ‏
شمولیت  افغانستان  و پاکستان در عین  پکت نظامی٬ ایجاب  برسمیت شناختن  سرحدات میان  دو کشور( دیورند) را ‏مینمود.  دولت  افغانسنان  که  قبول  چنین  شرایط  را مستحیل  و خود رااز عملی  کردن  آن  عاجز می یافت  ‏لاجرم  به  رقیب امریکا  یعنی به  شوروی  رو آورد  و طالب  کمک  های  تخنیکی٬ اقتصادی  و نظامی  گردید.     ‏
به ادامه  این  آرایش  مجدد تناسب  قواء  قدرت ایالات  متحده  امریکا به  عوض  انگلیس در منطقه  جابجا شد.  ‏پایگاه  امریکا  در پشاور  مستقر گردید و مقابلا٬ دولت  اتحادشوروی  متوجه  افغانستان شد.‏
‏ در قبال  آن  بُعد بین المللی  خط  دیورند  افزایش  یافت  و این خط  به سرحد میان  ابر قدرتها  درمنطقه  مبدل  ‏گردید…. و سیاسیت  دو کشور در حالت  تقابل  قرار گرفت.  بخاطر حمایه  امریکا ازموضع  پاکستان٬ همکاری  ‏آنکشور باافغانستان درسطح  نازل باقی  ماند…. افغانستان  دست  کمک به اتحادشوروی  یعنی  رقیب  امریکا  دراز ‏نمود  و طالب  کمک  شد و شوروی  بدون  چون وچرا  پذیرفت…. و در عرصه  های  نظامی٬ اقتصادی٬ تخنیکی و ‏فرهنگی  لاینقطع  متزاید بود  و بخصوص  در عرصه  نظامی  و اقتصادی  وابستگی  از اتحاد شوروی  بوجود آمد.  ‏
حکومات دوره  های  مشروطیت  هم  هیچکدام در جهت  ایجاد  توازن  مناسبات   بین المللی  افغانستان  نه ‏برآمدند.  تااینکه  بتاریخ  (۱۷) جولای  سال  (۱۹۷۳) محمد داوود خان مجدداٌ در اثر  کودتا بر اریکه  قدرت تکیه  کرد. ‏در نخستین  بیانیه  خود جمهوریت  را اعلام  کرد و متذکر شد که «پاکستان» یگانه  کشوریست که با آن  در قضیه ء ‏پشتونستان اختلاف  سیاسی  داریم  و تا اکنون به  حل  آن  موفق  نگردیده ایم  سعی  دائمی ما برای  یافتن  راه  ‏حل  قضیهء  پشتونستان  دوام  خواهد  کرد.  پاکستان علیه  جمهوریت  محمد داوُد خان به  مخالفت بر خاست.  و ‏اتحاد شوروی  اولین کشوری  بود  که دولت  جدید «جمهوری  افغانستان» را برسمیت  شناخت  و در دفاع  از داوُد  ‏خان  قرار گرفت.  موضع گیری  های  دو  همسایه٬ روی  حادثه ء واحد را میتواند  بازتاب  تشنج  عمیق  تاریخی  در ‏منطقه دانست …. عملیاتهای  مخفی  ای اس  ای  در داخل  افغانستان  مانند واقعه  پنجشیر در سال  ( ۱۹۷۵م ) و ‏طرح  کودتا تشدید  یافت٬ گرچه  محمد داوُد  خان توطئه  ها را  سرکوب  کرد ولی  انطوریکه  انتظار داشت  برادران  ‏پشتون  و بلوچ با او  همکاری  نکردند و حکومت  پاکستان را تحت فشار قرار داده  نتوانستند و به  حل  قضیهء  ‏پشتونستان  علاقه  نگرفتند.‏
شورویها  پلان دستجمعی  آسیا را که به  دکتورین  « بریژنیف » معرفی  شد٬ مطرح  کردند…. محمد داوُد خان ‏حامیان خارجی  داعیهء پشتونستان را به حالت بی  تفاوتی  دید٬ مجبور شد تا حالت  نزاع  میان  دوکشور را خاتمه ‏داده  وبا عادی  ساختن  مناسبات  باپاکستان٬ پیش  شرط  پرداخت.  کمکهای  کشورهای  عربی٬ ایران و ایالات  ‏متحده امریکا را برآورده  سازد. داوُد خان این  چرخش  مناسبات خارجی  افغانستان را زمانی  درپیش  گرفت  که ‏افغانستان  از نظر راه  مواصلاتی٬ تجارت اموال٬ کمکهای  تنخیکی و نظامی  عمیقاٌ به اتحادشوروی  بسته شده  ‏بود٬ کارشناسان  غربی تنها  تعداد مشاورین  شوروی  را در قطعات  نظامی  آنوقت  افغانستان  (۸۵۰)  نفر  تخمین  ‏مینمودند٬ با وجود خود کامگی  محمد داوُد خان  و اطرافیان بی  هدف  او٬ هنوز هم  موصوف  در میان  نیرو های  ‏سیاسی  منجمله  جناح  پرچم ح. د. خ. ا به  حیث  یگانه  انتر ناتیف محسوب  میشد.  ولی  حادثه  ترور  میراکیر خیبر  ‏یکی  از رهبران  حزب  بتاریخ  «۱۷» اپریل  «۱۹۷۸ م»‏
چرخش  ناگاهانی  در قضاوتها  بوجود آورد. عاملین  ترور میر  اکبر  خیبر تا هنوز نا مشکوف  ماندند.‏
داوُد خان به  خشم آمد  و تعداد از  رهبران  حزب  د.خ. ا. را  زندانی  ساخت اما مقابله  نظامی  بدستور حفیظ  الله  ‏امین صفحه  جدید  حمایت  اتحادشوروی را بوجود آورد.  شورشهای داخلی  که  از زمان  محمد  داوُدخان در  ‏افغانستان  شروع شده بود  شدت  گرفت  و نورمحمد  تره کی سفری به ماسکو نمود  و قرار داد مورخ  « ۱۹۷۸-م ‏‏» بنا بر « دوستی ٬ همکاری  و همسایگی  نیک»  با لیونید بریژنیف  عقد کرد. امضای  این  قرارداد  نتوانست  حلال  ‏مشکلات  باشد .»‏
جناب  محترم  سادات تمام  حوادث  و روی  دادهای  این  دهه را موبموی تا آمدن  مجاهدین  تعریف  کرده  است. ‏این  کتاب  برای نسلهای امروز و فرادی وطن  و برای  رفع  تضادهای  قومی٬ نژادی  و مذهبی  که  امروز از نتایج  ‏اشتباهات گذشته  دامن  گیر ماگردیده  است٬ خیلی  ضروری  میباشد. دوستانیکه  این  کتاب  را خوانده  اند  مصدق  ‏این  نوشته  کوتاه  میباشند.‏
فصلهای  مختلف  این  کتاب  تحت  عناوین  مختلف با ذکر منابع و مواخذ٬ از بازتاب  هویت  قبایل افغانی  در تاسیس  ‏دولت  مرکزی  تحت  زعامت  احمد خان ابدالی  الی  امروز  با توضیح  مفصل از مداخلات  کشور های  همسایه  و ‏ابر قدرت  استعماری  انگلیس٬ مبارزه  ملت  با قوت های  مخالفش  بخاطر دفاع  از مادر  وطن٬ بدون  هیچ  گونه  ‏جانبداری   قومی٬ نژادی  و سیاسی  بصورت  شفاف برشته  تحریر  در آورده  است.  با آنکه  هر فصل  دارای  ‏معلومات  دلچسپ  و آفتابی  ساختن  حقایق  تاریخی  کشور ما میباشد  اما فصل  اول  را همینجا بسنده  دیده  و ‏میپردازم  به  برگهای  دیگر این  کتاب  جالب و ارزشمند. ‏
فصل  دوم   بازتاب  دوبارهء  هویت قبایل افغانی  در تاَسیس دولت  مرکزی!‏
‏ ‏
‏ در این بخش از تثبیت  سرحدادت رسمی  کشور ما در نقشه  جهانی  بحث های  خیلی  مفصل  دارد. این  فصل  ‏مارا به  گذشته  مبارزات  پدران ما و شکست ها و کامیبابی  های  تاریخی  و هچنان از کشور گشائی  های  دوره  ‏های  مختلف  زمامداران  افغانستان  آشنا میسازد.‏
‏« زمانیکه  نادر افشار ازطرف یک افسر ناراضی  بنام صالح بیگ  قوماندان گارد  خود حین  اتراق  در فتح آباد ‏خپوشان  واقع  در دو فرسنگی  مشهد بقتل  رسید.  احمد خان ابدالی  که در  آن زمان (۲۲) بیست  دوسال داشت  و ‏در دربار نادر افشار به رتبهء ایشک آقاسی  سر لشکر  چهار هزار  سوار قوم  ابدالی  بود به  کندهار  مراجعه کرد و ‏سایر سران اقوام  که تا آنوقت درکنار  نادرافشار قرار داشتند٬ نیز  به صوب  کندهار  در حرکت  شدند.  سران قبایل  ‏فرصت  را برای  تبارز اراده  مردم  مساعد دانسته  و علاقه  شان را برای احیای  دولت  و انتخاب  پادشاه  ابراز ‏کردند.  ولی  هرکدام  به  غیر از احمد خان  ابدالی  خودرا مستحق  تاج و تخت  میدانستند.  بخاطر تفاهم  جمعی  ‏جرگه  منصفانه  یی به  اشتراک  اقوام  غلجایی ٬ ابدالی٬ ازبیک ٬ هزاره ٬ بلوچ  و تاجک  در اکتوبر  (۱۷۴۷) در ‏عمارت  « مزار شیر سرخ»  واقع در حومه  کندهار دایر شد….‏
‏  این  گونه نشست  ها در عهد آریائی ها نیز وجود داشت  که بنام « سبها » یاد میشد.  قبایل  آریائی بمقصود اتخاذ  ‏تصمیم جمعی  در «جرگه» جمع میشدند. در این جرگه  تاریخی  و سرنوشت ساز  کندهار مباحثات  نه روز  دوام ‏کرد.  تا اینکه  روحانی  مورد  احترام (صابر شاه  کابلی ) که به  هیچ  یک  از قبایل  کندهاری  تعلق  نداشت٬ از میان ‏حضار احمد خان ابدالی  را به این  امر بزرگ برگذید.  شرکت کننده گان جرگه  انتخاب  اورا  بمثابه راه حل  و فیصله ‏نهائی  جرگه  احترام  کردند.  صابر شاه  هیچگونه  قدرت  مادی  و قبایلی  نداشت.  پذیرش  نظر او از جانب  سران  ‏پر نفوذ و قبایل و اقوام٬ معرف شخصیت  والا و با اعتبار او٬ همچنان حاضرین  جرگه  را به تصوف  و عرفان  بازگو  ‏مینماید و مبین  سطح کلتوری شرکت کنندهگان  جرگه میباشد.  احمد  خان  ابدالی  که شخص  با درایت  و شاعر  ‏بود  بوسیله  اشعار وطنداران را به فراگرفتن  علم  تشویق  میکرد :‏
حٓو دیوی دعلم دی  همیشه بلی
دغفلت په تیاره حٓو گرزی  عجوزه
دا تعین  علم له حٓانه سره مله کره
د همت په  وزر الوزه الوزه   ‏
احمد شاه بابا با وجود اینکه یک شاعر بود و به  علم و فرهنگ  علاقمندی  زیاد داشت یک  قوماندان خوب  نظامی ‏نیز بود و  فتو حات زیاد در زمان وی  نصیب  افغان ها گردید.‏
‏« احمد شاه بابا طی  یک توافق  با دولت  جدید بخارا درشمال ٬ رود آمو را حد فاصل  میان  دوکشور تعین  کرد و ‏در غرب  اخلاف  نادر افشار را به ولایت  مشهد  و سرداران  بیات را در نیشاپور  مقرر کرد که  تا آخر  به  سلطنت  ‏درانی  وفا دار ماندند. مشهد  و نیشاپور  تا زمان  پادشاهی  زمان شاه  متصرفه  ای  افغانستان بود.  کابل  و پشاور ‏را از سلطهء  شاهان  بابری  هند رهانیده  و هفت  بار به  هندوستان لشکر کشید.  طی این  سوقیات٬ ملتان٬ پنجاب ‏‏ و کشمیر را مفتوح نمود تا دهلی  پیش رفت. عالم گیر ثانی  پادشاه بابری  هند٬ سلطنت  هندوستان را به  احمد ‏شاه  پیشکش  کرد  ولی  احمد شاه بابا بعداز  داخل  شدن به شهر دهلی تاج و تخت دهلی را دوباره به  او تفویض  ‏کرد.‏
طی  این  عملیات٬  قوتهای در جنوب هند٬ سکها و راجپوت سرکوب شدند و جنبش  مذهبی  مرته  در جنگ  پانی  پت ‏‏ شکست  قطعی  خورد.  دولت  قوی  مرته  مانع بزرگ در برابر توسعه طلبی  استعمار  انگلیس  بود  به سال  ‏‏(۱۷۶۱)  ازهم پاشید که از این  ازهم پاشی  به درجه  اول  سکها نفع بردند…. هدف  احمد شاه بابا از سرکوب  ‏جنبش مذهبی  مرته٬ استحکام مجدد امپراتوری  مسلمانان  بابری  هند بود که این هدف  برآورده نشد….. دوره  ‏بیست و شش ساله ای  احمد شاه بابا  یکی  از ادوار  پرجلال   تاریخ  کشورما محسوب  میشود.  مردم  افغانستان  ‏در این  دوره  موفق  شدند که پس  از یک  دوره  طولانی  رکود و انحطاط  بار دیگر عظمت  گذشته ء سرزمین  ‏شان را در  محدوده  شرایط  همان  وقت  احیا  نمایند.  احمد شاه بابا به  اثر  مریضی  در جون (۱۷۷۳) میلادی  به  ‏عمر  پنجاه  سالگی  در  کندهار  داعی  اجل  را لبیک گفت.   روحش  شاد  وخاطراتش  گرامی  باد.             ‏
فصل  سوم  - دولت مقتدر درانی مانع٬ درسر راه قدرتهای استعماری:‏
‏ ‏
‏ « این فصل دولت  مقتدر درانی را باتمام  کیفیت ها و پیشرفت های در شمال٬ غرب  و جنوب  کشور و اوج  گیری ‏قدرت های  ناپلیون در فرانسه و تعقیب مشی  دست یابی  استعمار انگلیس در کشور هندوستان و پیشرفت  ناپلیون  ‏که  میخواست  بادولت  ابدالی  و دولت  قاجاری  ایران  همدست  شده٬ انگلیسها رااز منطقه براند.  هم چنان به  ‏پاشاهی رسیدن  فرزندان  ابدالی و حفظ سرحدات  افغانستان  بحث  مفصلی  میدارد.  ‏
‏« بعد از کشمکشها و اختلافات  بالاخره  بعداز بیست  سال  سلطنت٬  تیمور شاه  به  عمر چهل و هفت سالگی در ‏گذشت و ششمین  فرزندش  زمان شاه  والی  کابل٬ زمام امور را بدست گرفت . هم زمان با پادشاهی  زمان شاه  ‏تغیرات عمده یی در  وضع  جهان و منطقه بروز کرد « همه مشکلات  داخلی  و رقابت های  شهزادگان  درانی  ‏دراثر مشی  جدید دول  خارجی  مثل  انگلستان٬ روسیه٬  ایران  و حتی  فرانسه  مشکل تر گردید. »   قضایای   ‏تاریخی  افغانستان در این وقت  علاوه  بر داشتن  اهمت محلی ٬ جنبه های  بین الملی هم پیدا کرد.  نه تنها  ‏تضعیف  دولت مقتدر افغانستان  بلکه  وضع  جیوپولیتیک  این سرزمین  مورد  توجه  قدرت های  استعماری  رقیب  ‏قرار داشت.  اوج  گیری  قدرت  ناپلیون در فرانسه و تعقیب مشی  دست یابی به  هندوستان٬ انگلیسها را سراسیمه ‏ساخته  بود… ازنظر انگلیسها٬ احتمال  آن وجود داشت  که فرانسه جهت رسیدن به  هندوستان با  دولت  درانی  و با  ‏دولت  قاجاری  ایران  همدست شده  باشد و انگلیسها رااز منطقه برانند. اوضاع  هرج و مرج  سیاسی  در ایران در ‏بخشهای  غربی  متصرفات  افغانستان (مشهد و نیشاپور ) بی  تاثیر نبود.  ولایت  مشهد در معرض  خطر  قرار ‏گرفت و  اما تیمور شاه  توانست  که خطرات را  دفع  و شاهرخ  ( ابن رضا قلی میرزا ابن  نادر افشار) را در  راس ‏آن  ولایت راحفظ  کند. تا اینکه  بعداز پنجاه سال  آقا محمد قاجار مشهد رااز گونر  انتخاب  کرده  افغانستان  ‏‏(نادرمیرزا فرزند شاه رخ ) بدست آورد و خود شاه رخ را به اسارت گرفت . نادر میرزا  بدربار  زمان شاه در کابل  پناه ‏برد و سپاهیان  زمان شاه  اورا دوباره  برحکومت مشهد مسخر ساختند….بالاخره پس  از تسلط سلسله  قاجاری  ‏بر ایران (پایان  قرن هجده ) ایالت مشهد بدست علیشاه قاجار افتاد و زیر تسلط  دولت مرکزی  ایران  قرار گرفت. ‏
افغانستان  از هرطرف  مورد توجه  قرار داشت  و در سال (۱۷۹۳ )  قشون شاه  مرادبیگ در شمال  افغانستان  ‏حمله کرد  و زمان شاه با ارسال  پیام  تهدید آمیز٬ موصوف  را به  موافقات  قبلی  احمد شاه بابا درانی  و تیمورشاه ‏‏ متوجه  ساخت . ‏
مرادبیگ  تهدید  شاه  افغانستان را جدی  گرفت  و  سفیر  خودرا به  غرض  عذر خواهی  بکابل  فرستاد٬ زمان شاه ‏‏ عذر  خواهی  مراد بیک را پذیرفت و طرفین بار دیگر  به  توافقات  گذشته صحه گذاشتند و  رود آمو را مکرراٌ منحیث ‏‏ سرحد مملکتین  به رسمیت  شناختند.‏
زمان شاه  دارای  اهداف بزرگ  بود و هدف  او در  دو نطقه ممترکز میگردید : ‏
تحکیم  پایه های  دولت  مقتدر  مرکزی  افغانستان
نجات هندوستان از  تسلط  استعمار  انگلیس ‏
‏… پالیسی  دیگر انگلیس  به  دادن  اهمت  برای  شاه  قاجاری  تمرکز  داشت  آنها از فتح  علیشاه قاجاری  که مرد  ‏عیار٬ تسلیم طلب  و بی  اراده بود٬ استفاده  دوگانه  مینمود.  به کمک  او٬ از یک طرف  نزدیک  شدن فرانسه را به  ‏ایران جلوگیری  کرده  و از جانب  دیگر برای  دولت  زمان شاه  درد سر  ایجاد میکردند….»        ‏
فصل  چهارم - کشمکش های  قدرت طلبی و اختلافات  تمیورشاه  و تضعیف  دولت مرکزی :‏
‏ این فصل مخالفت  های  فرزندان تیمورشاه  و هرج و مرج  داخلی  و غیره را مورد  بحث  قرار داده است.  سلسه ‏خاندان  درانی  بامرگ پسر شاه محمود « کامران» درسال (۱۸۴۱) پایان  یافت و زمان شاه میدانست  که موجودیت  ‏انگلیسها درهند و  وجود نظام ملوک الطوائفی  باعث  سقوط  دولت درانی  خواهد شد.  در جلوگیری  از دسایس  ‏انگلیس و محدود ساختن  قدرت  سران و متنفذین محلی  به سرعت  عمل  میکرد. ‏
‏ اما در سال ( ۱۷۷۹ ) اطلاع  یافت  که یک تعداد متنفذین  مربوط  با دربار مخفیانه  در خانه ء فقیر هندی موسوم ‏به میان  غلام محمد هندوستانی  اجتماع نموده٬ میخواهند  وزیر اعظم ( وفادار خان) رامقتول  و شاه را عزل  و ‏برادرتنی  اش  شجاع الملک را  که  والی  پشاور بود ٬ بجای  او پادشاه  بسازند.‏
‏ سران این  توطئه  از جانب  زمان شاه  احضار و بلا درنگ اعدام شدند.  و تنها« فقیر هندی» موفق  به فرار شد. ‏بعد ها او در قسمت بلوچستان دستگیر  وکشته شد.  در میان کشته شدگان ( سردار  پاینده محمد خان) نیز شامل  ‏بود. اعدام  سران  نه تنها بنیاد دولت  زمان شاه را به مخاطره انداخت  بلکه تاثیر سوء آن  تا پایان  جنگ دوم  افغان ‏‏ وانگلیس  یعنی  سه  ربع  قرن  دوام کرد.  به اثر این حادثه  صدمه  جبران  ناپذیر به پیکر ملی٬ قوه اداری  و حدود ‏ارضی  افغانستان رسید . ‏
‏« میرغلام محمد  غبار  فقیر هندی  را یکی  از مربوطین  استخبارات  انگلیس  میداند که وظیفه داشت  تا گوشت را ‏از ناخن  جدا سازد » سرانجام  بعداز کشمکشهای  زیاد با کور ساختن  شاه زمان  توسط  یک نفر جراح٬ شاه زمان ‏‏ تا آخر عمر از نعمت  بینایی  محروم و در بالاحصار کابل  زندانی گردید.   بدین ترتیب  بعداز هشت سال سعی و ‏مجاهدت  برای  حفظ  سرحدات و امپراتوری  درانی  و ایجاد یک  حکومت  مرکزی  نیرومند  در کمال  مایوسیت  ‏سقوط کرد.‏
‏  ‏
فصل  پنجم - اهمیت  جیو ستراتیژیک  افغانستان از دید گاه  سیاست های استعماری  قدرت های  رقیب:‏
‏  این فصل مارا به گذشته  های  تاریخی٬ پلانهای  استعمارگران و ابرت  قدرت ها آشنا میسازد.‏
اختراع  ماشین بخار موجب  رونق  راه  های  تجارتی  بحری و تمدید قطار های  آهن  در مجاورت  افغانستان ‏اهمیت راه خشکه  تجارتی  « راه ابرشم» رااز بین برد و به خصلت  جیوپولیتک  وجیو سترتیژیک این سرزمین  بُعد ‏دیگر داد. ‏
‏ زیرا اختراعات و انکشافات متذکره  تهاجم  قدرتهای  اروپائی را با وسایل  جدید آراسته ساخت.  آنها با تکنالوژی  ‏جدید وارد آسیا شدند و در سال ( ۱۶۰۸) کشتی های انگلیس  در بحر هند رسید.  انگلیسهااز اختلافات  میان سدوزی ‏ها و محمد زائی  ها استفاده  کردند و در مقابل آنها سکها را تقویه  نمودند.  پس از آن  هر دوی  آنها رااز شمال  ‏هند بیرون  رانده و خود بجای  آنها نشستند.  قدم  بقدم  نیم قاره  هند را تسخیر  و خورا با افغانستان هم سرحد ‏ساختند.‏
درشمال  افغانستان قدرت استعماری  دیگری درحال  پیدایش  و نزدیک شدن به  سرحدات  افغانستان بود.             ‏‏        روسیه در قرن شانزده به توسعه طلبی  آغاز  کرد و این  توسعه طلبی  تا دو قرن  دوام  کرد توجه  روسیه ‏بیشتر به استانبول  و شمال ایران معطوف بود.  تا اینکه  در اخیر قرن  هجده  حمله بر هندوستان  نزد  روسها قوام ‏یافت.‏
در(۱۸۰۰) پاول  اول امپراطوری  روس  و ناپلیون بناپارت  جهان کشای  فرانسه آمادگی  حمله  مشترک بر هند را ‏تصمیم گرفتند  تا درآنجا در مقابل  انگلیسها بجنگند اما اختلافات  ذات البینی این  پلان را به  تعلیق  درآورد.  در سال  ‏‏(۱۸۰۷ ) الکساندر و ناپلیون امپراطور فرانسه  و روس  توافق  شان را تجدید  نمودند. در این  فصل  می بنیم  که  ‏افغانستان در میان  ابرقدرت  هااهمیت  بسزای  داشت.  چنانچه شاعری  گفته  است:‏
افغان  چو دانه  بین  دوسنگ است ز آسیا— کاخر درآن  میانه شود  همچو توتیا.‏
خلاصه  اینکه موقعیت  جغرافیائی افغانستان٬ مناسبات  بین المللی و حدود جغرافیائی  افغانستان را معین ساخت.‏
‏ و براستقامت دهی تاریخ این کشور٬ اثرات  عمدهء آنرا طی  قرن بیست مشاهده  کردیم. ‏
‏    ‏
فصل  ششم  - بروز اختلافات و جنگ  میان اخلاف  تمیورشاه  و سردار پاینده محمد  خان و اتخاذ سیاست  تعرضی  ‏از طرف  استعمار:‏
‏  از اثر همان  اختلافها  و تشنج  های  داخلی  و پیشرفت  تعرضی  انگلیس  در منطقه  و تهاجم انگلیسها در خاک  ‏افغانستان و  قرارداد های  مختلف با عناوین  درشت و از دست  دادن  قسمت  از خاکهای  افغانستان را در این ‏فصل  تشریح  کرده  است٬مانند:‏
‏ اول - جنگ میان اخلاف  تیمورشاه  و سردار پاینده  محمد ( ۱۸۱۸ الی  ۱۸۲۳ )‏
‏ دوم  - حمله  مشترک دولت  قاجاری  ایران و افسران  روس و فرانسه  به  ولایت  هرات.‏
‏ سوم -  استعمار انگلیس  با  تیغ  برهنه ‏
چهارم  -  افغانها  از  وطن  شان  دفاع  میکنند ( ۱۸۳۸ الی ۱۸۴۲) ‏
‏ پنجم‎  -‎‏ قراردادهای  تحمیلی با شاهان  وسران  افغان.  ‏
ششم -  رقابت میان اخلاف سردار پاینده محمد خان .‏
هفتم   - افغانستان بمثابه دانه کندم میان دو سنگ آسیا .  ‏
هشتم  - تهاجم مجدد انگلیس ها ومعاهده  گندمک ( ۱۸۷۸الی  ۱۸۸۰)  ‏
نهم - مردم  افغانستان موافقانه  بر متجاوزین میتازند  نوامبر  ( ۱۸۷۸ الی  اگست ۱۸۸۰)    ‏
‏     در این  فصل  تمام تاریخ  تجاوز استعمار انگیس  را با استبداد پادشاهان  افغانستان خیلی  دقیق٬  مستند و ‏مفصل  میخوانید.  ‏
فصل هفتم - پیروزی  در میدان جنگ وشکست در عرصهّ سیاست:‏
‏ انگلیسها طی  جریان  جنگ دوم  افغان  وانگلیس  متعقد شدند  که  دوام شان در سرزمین  کوهستانی  افغانستان ‏نه تنها پرُ خرچ  بوده  بلکه  تلفات سنگین  انسانی  را نیز  همراه داشته  است٬ و افغانستان‎  ‎تسخیر‎  ‎ناپذیر میباشد.  ‏بناٌ یگانه وسیله  ئی که دراختیار آنها باقی  میماند و منافع  شان را در افغانستان  حفظ مینماید.  باید شخص  ‏مطلوبی٬ عنان جنبش آزادی خواهی  مردم  را بدست  گرفته  و از نام  مردم افغانستان  سیاست  سازش  کارانه یی  ‏را در مقابل انگلیسها تعقیب  بدارد.  بناٌ  امیر عبدالرحمن  خان را که در سمرقند  « ماورالهنر » فراری بود٬  فرا ‏خواندند و مملکت را در تحت  حمایه  انگلیس به  او سپرد. از همین جا  بدبختی  های  بیشتر نصیب  مردم  ما گردید. ‏‏ ‏
با خواند این فصل  ماهیت  سیاست  انگلیس  و غلامی  امیر عبدالرحمن  و تمام خاندان های  سلطنتی بعداز امیر  ‏عبدالرحمن  خان به استثنای « شهزاده  امان الله  خان» و استعمار گران انگلیس  هویدا میگردد.‏
فصل هشتم  - نهصت آزادی خواهی:‏
‏   ‏
‏ نهضت  آزادی  خواهی٬ جنبش  ترقی  و تعالی  علم وادب٬ معارف  و حقوق  تمام اتبای افغانستان٬ انفاذ قانون  ‏اساسی  و از بین بردن  برده داری  و سایر  پیشرفت  های  سیاسی  با اسمای  مبارزین  مشروطیت  پیوند دارد.  اما ‏دسایس  انگلیس و اشوب  علیه ء نهضت  امانی اوج  گرفت .… با سقوط  شاه  امان الله خان٬ سردار عنایت الله ‏خان  که برای (۷۴) ساعت  حکومت  کرد  هياتی را نزد « حبیب الله  کلکانی » فرستاد تا از حمله برکابل  اورا باز ‏دارد٬اما حضرت                                                                 { محمد صادق } مجددی  میان  حبیب الله کلکانی و ‏سردار عنایت الله  خان  وساطت نمود و در نتیجه  عنایت الله خان را با فامیلش  توسط طیاره به پشاور انتقال  داده ‏شد.‏
در این فصل با پیشرفتهای  معارف تساوی  حقوق زنان با مردان٬  آغاز جراید و روزنامه های  مردمی و انتقادی٬ ‏مبارزه  جوانان مشرویطه  خواه  و سایر  پلان های  پیشرفت  اقتصادی  شاه  امان  الله خان  آشنا میشویم .‏
‏   جناب  محترم  سادات  با جزئیات  تخریب  همه  این  پلانهای مترقی  را با دسایس انگلیسها و ظهور حبیب الله  ‏کلکانی  و  بازگشت  جنرال  نادر خان و برادرانش مو به مو تعریف  میکند. ‏
‏ تشریحات  مفصل این  فصل  طی بیشتر از ده  صفحه  با عناوین  مختلف و دسایس  داخلی  و خارجی و افراد و ‏اشخاص  که  در سقوط  چنین  دولت  مترقی  بر ملت  افغانستان  جفا کردند٬  تحرر شده  است.   نشریه پانزده  ‏روزه  سراج الاخبار که از طرف انجمن سراج الاخبار « بسال  ۱۹۰۶» میلادی  تنها اولین  شماره آن اجازه  نشر ‏یافت٬ گامی  نخست در جهت  بیدار ساختن مردم و آشنائی آنها با رشد تکنالوژی  و وقایع تازه  دنیا  بود.‏
ایجاد انجمن  های  سیاسی  و فرهنگی  در زمان  شاه امان الله  بفعالیت  آغاز کرد و لیسه عالی  حبیبه  به  سنگر  ‏معنوی  روشنفکران افغان  مبدل  شد.  و روشنفکران  روش  مطلقه شاهی  را مورد  انتقاد  قرار میدادند. به  ‏همین  جهت  هفت  نفر  از فعالین  جنبش  مشروطیت اول٬ یا « جمعیت  سری  ملی » که در  زمان  حبیب الله خان ‏‏ زندانی  بودند٬ یک تعداد آنها  اعدام  و متباقی محکوم  به  حبس  ابد بودند٬ از حبس  رها گردیدند.  انگلیسها  که  از  ‏پلان  های  مترقی  شاه  امان  الله  آگاهی  حاصل  کردند٬ دست بکار شدند.      ‏
‏   ‏
فصل  نهم -‏‎  ‎برگشت‎  ‎جنرال‎  ‎محمد‎ ‎نادر‎ ‎خان‎ ‎از‎ ‎مهاجرت:‏
در این فصل کتاب از شخصیت  جنرال محمد نادر خان و٬شورشها و هرج و مرج  داخلی  را با دسایس آن  تعریف  ‏میکند . زمانیکه  نفر خاص انگلیس  « جنرال  محمد  نادر خان  قدرت  را بدست  میگیرد  اولاٌ  حبیب الله کلکانی  و ‏یارانش  را٬ بعداز عهد و مهرُ بر کتاب  مقدس  قرآن٬ به دار میزند و بعد در پی  سرکوب  آزادی  خواهان  میبرآید  ‏هرمبارز را به  عنوان  طرفدار  شاه امان الله  خان به زندان  اندخته  و به  کشتار بی  رحمانه علیه مبارزین  ‏مشروطیت  میپردازد. ‏
نادر شاه بخاطر جلوگیری  از پیشرفت  وترقی  که  زمان شاه امان الله خان  ایجاب  شده بود٬ اقدام  جدی نمود و ‏تمام اعضای  خانواده  خود را در پست های  مهم  دولتی  بداخل کشور و به  سفارت خانه  در خارج  گماشت٬ از ‏جمع  پلان های  نهضت  امانی  یک عده  محدود آنرا با تصرف زیاد  مرعی  داشت  و متباقی را نفی  کرد.»‏
شرایط  زندگی  را برای  مبارزین  و آزادی  خواهان  خیلی  ذیق  ساخت  و گیر و گرفت  و کشتار بی  رحمانه  گریبان ‏گیر  اکثریت  مردم  نجیب  افغانستان  گردید و سرانجام  شادروان  عبدالخالق  هزاره به  حیات او خاتمه داد.  در این ‏فصل  دل چسپ٬ تمام اعمال  ناشایسته  خانواده  آل یحیَ  و عقب  مانی  کشور را آیینه  وار صحبت میکند.‏
فصل  دهم:  تـلاشهای  متـقابل  « متـحدین» و کشـورهای  « محـور» بخاطـر کشـاندن  افغانسـتان در ‏مدارسـیاست های نظامی  شان .‏
‏ با مطالعه این  فصل تمام  دسایس  انگلیس  با همکاری  امریکا و طرح  نقشه  های  استعماری  شان  علیه  ‏کشورهای  آسیا  بخصوص  افغانستان  عزیز  آغاز  میگردد.‏
انگلیسها بعد از جنگ  جهانی  دوم  در سطح  بین المللی ضعیف  گردیدند.  از همین  جهت استعمار جدید توسط ‏امریکا در  جهان  آغاز  شد.  سرکوبی  نهضت های  آزادی  خواهی٬  وطندوستان  و کشتار مبارزین  به گونه های ‏جدید به راه افتاد تا کشور های شان در آسیا و افریقا در زیر نفوذ و تسخیر قرار داشته باشند.  این شیوه  هنوز  ادامه ‏دارد.  امروز ما شاهد جنگ های تعرضی در افغانستان٬ لیبیا٬ سوریه  عراق ٬ و سایر ممالک  افریقایی  میباشیم.‏
فصل یازدهم :‏‎ ‎خـتم‎  ‎جنگ‎ ‎جهانی‎  ‎دوم‎  ‎و‎ ‎تناسب‎ ‎و‎ ‎آرایش‎  ‎مجدا‎  ‎قواء‎ ‎در‎ ‎منطقه
‏٬‏‎  ‎
ختم  جنگ جهانی  دوم  تغیرات  بسیار شگرفی را در جهان  بوجود آورد. در این  فصل  اوضاع  و احوال  بین المللی ‏با شکست هیتلر و ضعف  قدرت استعماری  فرانسه و انگلیس  که قادر به  حفظ  مستعمرات  شان  در آسیا  و ‏افریقا نبودند٬ ایالات  متحده با قدرت جدید اقتصادی  و تخنیکی  برمستعمرات  سابق  انگلیس  سایه افگند و منحیث  ‏حامی  غرب در عرصه  بین المللی  وارد میدان شد.‏
فصل  دوازهم -‏‎ ‎دموکراسی‎  ‎تـاج‎ ‎دار‎ ‎و‎ ‎انـقطاب‎ ‎فکـر‎ ‎ی:‏
در این  فصل با دموکراسی  تاج دار و انقطاب فکر ی در کشور خود  آشنا  میشویم.  درسال  « ۱۹۶۳م» اختلافات  ‏درونی  سلطنت محمد ظاهر شاه  میان  داماد او «سردار محمد ولی  خان »  و پسر  کاکایش « سردار محمد داوُد ‏خان»  باعث  تضعیف  سلطنت ظاهر  شاه  گردید.  در پرتو این اختلافات  سردار محمد داوُد خان از سمت  صدارت  ‏استعفا و طرح  تعویض  رژیم  شاهی  را در دستور کارش  قرار داد. ‏
‏ چون  اوضاع  بین المللی  درجهان  تغیر  جدی  نموده  بود٬ محمدظاهر شاه  در سدد چاره جوی  برآمد و باایجاد ‏تدوین  یک  قانون  اساسی نیمه  مترقی  در چوکات شاهی  مشروطه شد که  از جانب  مطبوعات  دولتی  بنام  « ‏دموکراسی  تاج دار» اشتهار گردید٬ اقدام کرد.‏
در ابتدا پیش بینی  میشد که تغیر رژیم مطلقه به رژیم  شاهی  مشروطه  اذهان عامه بین المللی را به افغانستان ‏معطوف  کرده و زمینه های  همکاری  با دول  شرق  و غرب را  ممکن خواهد ساخت.  ‏
‏ بناٌ همراه با استعفای سردار محمد داوُد خان  از پست  صدارت٬ طرح  تعویض به شاهی  مشروطه  نیز در دستور ‏روز  قرار گرفت.  افراد آگاه  اطراف دربار٬ آنهایکه طرفدار  واقعی  بیطرفی  افغانستان  بودند٬ میخواستند تا پس از ‏استعفاء محمد داوُد خان کشور از حالت  در« گیر ماندن میان دو ابرقدرت » بیرون شده  و روابط  خارجی آن  با ‏تمامی کشور های  همسایه و ابرقدرت ها  متوازن  گردد.‏
این افراد به  وجوه اشتراک با موقعیت  جغرافیائی کشور بیطرف سویس  و نوع از تشابه  ترکیب  ملی  آن با ‏افغانستان و   چیزیکه افغانستان به  آن نیاز داشت٬ همانا یک سیستم مستقر سیاسی بود که بتواند خواسته های  ‏گروه های  مختلف  جامعه را مبنی  براصل  دیموکراسی و ترقی  اجتماعی  برآورده  سازد. این امیدواری ها و چاره ‏‏ جوئی ها ایجاب تدوین  یک قانون اساسی  مترقی در چوکات رژیم  شاهی  مشروطه را میکرد که بعد ها از طرف  ‏مطبوعات دولتی  بنام « دیموکراسی  تاج دار» اشتهار شد.‏
این  قانون (۱۲۸) ماده داشت  که ماده اول آن دولت  افغانستان  را شاهی  مشروطه  تعریف  میکرد. گرچه این ‏قانون ظاهرآ حکومت رااز سلطنت جدا ساخت . اما صلاحیتهای  مندرج شاه در قانون  بیشتر از صلاحیت های  یک ‏ریئس جمهور در رژیم  ریاست  جمهوری  بود.‏
تمثیل  حکومت ملی٬ سرقوماندانی اعلی  قوای  مسلح٬اعلان  جنگ و متارکه٬ انحلال  پارلمان٬ اعلام انتخابات جدید ‏معرفی  صداراعظم موظف و قبول  استعفاء  آن٬  فرمان تقرر  وزرا به  پیشنهاد صداراعظم ٬ عفو عمومی٬ تائید و ‏یا  رد حکم اعدام ازجمله صلاحیتهای  قانونی  شاه بود…. تصویب  کنندگان قانون اساسی  یا بخاطر اثبات  وفاداری  ‏به شاه  و سلطنت و یا به  اثر هدایت  سلطنت  تعریف  حلقه  خانواده  شاهی را شامل  کاکا  و پسر کاکا شاه  نیز ‏ساختند.  ‏
مطابق  ماده (۲۳) قانون اساسی  اعضای  خانواده سلطنتی  حق نداشتند  که به عضویت  پارلمان٬ کابینه٬ ‏سترمحکمه٬ توظیف  شده و یا در فعالیت  های  حزبی  شرکت  ورزند.  گرچه  این  تذکر  ظاهراٌ تعبیری  از جدا ‏ساختن  سلطنت و حکومت را  بدست میداد اما تمام اشخاص  خبیر میدانستند که مقصد مفتن  چه میباشد « این ‏ماده که بعداٌ بنام  ماده  محمد داوُد خان  » شهرت یافت٬ در جلسات لویه جرگه با یک  رای  مخالف  تائید شد. محمد ‏داوُد خان  تصویب  این ماده   رابه  اصطلاح  « کودتای قانونی » علیه خود  دانسته و خود را به حرمان از حقوق ‏سیاسی محکوم دانست  و در صدد آن بود  که  حقوق  از دست رفته  اش  را باز ستاند… در این  قانون به جز سود  ‏خانواده  سلطنتی چیزی  بحال ملت تمام نشد و گیرو گرفت و زندانی  کردن  های  مبارزین راستن  ادامه  داشت.   ‏یکتعداد احزاب  ایجاد گردید اما سانسور مطبوعات  شدید تر و مبارزین  بیشتر از گذشته  تحت  مراقبت  قرار داشتند. ‏این آزادی  اعوام  فریبانه  بخاطر جلب توجه  ذهنیت بین المللی  بود٬ تا خود را در قالب  دیموکراسی  جا زده باشند. ‏
فصل‎  ‎سیزدهم- انکشاف‎  ‎اوضـاع‎ ‎در‎ ‎منـطقه‎ ‎و‎ ‎افغـانسـتان‎ ‎در‎ ‎دهه‎ «‎‏۱۹۷۰» ‏‎  ‎‏ ‏‎  ‎‏                                        ‏
جناب محترم سادات در این فصل از جریانات  سیاسی داخل  پاکستان و تاثیر  اوضاع داخلی  وطن  بحث  میدارد.   ‏انتخابات  پاکستان در  «۱۹۷۱» حزب  عوامی لیگ به رهبری  شیخ  مجیب  الرحمن  تمام  کرسی  های  پارلمان  را ‏بدست آورد٬ مقصد عوامی  لیگ این بود  که سیستم  یک  یونت ملغی  و مبتنی  بر یک نظام  فدرالی تمام  ایالت  ‏های  تحت سلطه  پنجاب٬ دارای  اوتونومی  بیشتر  گردد.  بنگالی ها میخواستند  تا یک  قانون  اساسی  واقع بینانه ‏وضع شود  و حقوق  و آزادی  تمام مردمان ساکن  در پاکستان  تضمین و تصریع  گردد.‏
‏  اما ذلفقار علی  بوتو و حزب  او بنام  حزب  مردم  موقعیت  دوم  را در  پارلمان  داشت٬ میدانست  که بنگالی ها را ‏به زور سر نیزه  از خواست  شان منصرف  ساخته  میتواند.  او پس  از ملاقات  با شیخ  مجیب  الرحمن در  داکه  وی ‏‏ را خائین  ملی  اعلام  کرد.  بادستگیری  شیخ  مجیب  الرحمن  حزب  او  را درهم  شکست.  در اثر این  تحولات  در ‏پاکستان  و منطقه  تغیرات  زیاد رخ داد٬ اردوی  پاکستان  از طرف  هند شکست  خورد  وهلکوپتر  های قوای  ‏هوایی  ایران  در عملیات  های  جنگی  پاکستان  علیه  پلوچ  ها شرکت داشت٬  میر غوث  بزنجو  و سایر  رهبران  ‏پلوچ   زندانی  شدند و بخشی از مقاومت  کنندکان  بلوچ  ها بطرف  افغانستان  رو آوردند.  و یک تعداد رهبران ‏پشتون  بشمول  خان غفارخان  و پسرش  عبدالولی  خان روانه  زندان شدند.‏
بوتو حملات  سرکوب  گرانه را در داخل  و همچنان در سرحدات  افغانستان  نیز دنبال  کرد و سیاست اختناق  ‏پشتون ها هنوز ادامه داشت. ‏
طی  سالهای «۱۹۷۸- ۱۹۷۹» انکشاف  اوضاع افغانستان و ایران باعث  شد تا جنرال ضیا بیشتر مورد  توجه  غرب  ‏بخصوص  امریکا  قرار گیرد.  طی  پنجاه سال  پاکستانی ها توانستند تمایلات  و ضرورتهای  امریکا را در منطقه  ‏بموقع  درک  و اجرا  بدارند با تعقیب  چنین بر خورد پاکستان  توانست ٬سلاحهای  تهاجمی از امریکا بدست آورد و ‏سه بار در سالهای  « ۱۹۴۷-۱۹۳۸ -۱۹۶۵ و ۱۹۷۱ باهند  داخل نبرد شود.‏
در افغانستان بحران  سیاسی  و اجتماعی  تشدید  یافت با دموکراسی  تاج دار دولتی  هرج ومرج  فکری سرا پا ‏جامعه را فراگرفت. حکومت  قدرت جذب همکاری  روشنفکران رااز دست داد.  این که پیرامون  این  حوادث٬ در ‏افغانستان  چی  رخ  داد میتوانید  صفحات (۱۲۹ الی  ۱۵۵)  کتاب  (افغانستان سرزمین حماسه و فاجعه) را مطالعه ‏کنید.              ‏
‏                                              ‏
فصل  چهاردهم :‏‎ ‎افغانستان‎ ‎میدان‎ ‎تصفیه‎ ‎حسابـهای‎ ‎دو‎ ‎ابـرقدرت‎  « ‎اتحاد‎ ‎شوروی‎  ‎و‎ ‎امریکا »‏
‏  ‏
‏ « پس از کودتای  هفدهم جولای  (۱۹۷۳) حالت  فراموش شده  افغانستان٬ جای  خود را به کشمکش  های مجدد ‏میان دو ابرقدرت  داد. حلقات  محافظه  کار غربی محمد داوُد خان رااز  قبل « شهزاده سرخ» میگفتند و پاکستان ‏هم از قدرت  مجدد محمد داوُد خان  دچار تشویش  بود. زیرااو در رابطه  به  حق تعین  سرنوشت  پشتونها و بلوچ ‏های داخل  پاکستان٬ آگاهی داشت .… پاکستان  هراس داشت  تا حادثه یکسال قبل  بنگله دیش  در این  دو ایالت ‏تکرار نشود. … در اثر تبلیغات زیاد پاکستان  علیه جمهوری نو پای افغانستان توجه  کشور های  غربی  بخصوص ‏ایالت متحده  امریکا به اثر تشویق  پاکستان ایجاد گردید و امریکا  که با افتضاح از دست دادن (۵۸) هزار سرباز و دها ‏هزار معلول و معیوب جنگ  را در ویتنام باختند٬ منتظر انتقام  از رقیب  خود بودند٬ متوجه  افغانستان شدند. از اثر ‏این توجه  امریکائیها  به مقاومت  نیروهای محافظه کار جمهوریت افغانستان علاقمند شدند.  اولین  عرصهء که ‏اخوانی ها مبارزه شان رااز آنجا آغاز کردند و خودرا در جامعه مورد توجه ساختند و بی آنکه  طرح مرام  شان را در ‏جامعه مطرح  بسازند٬ تنها ضدیت شان با« آزادی  زن » بود.»‏
جناب سادات  از قول  نویسنده  دیگر  افغان٬جناب  حسن  کاکر در این  ارتباط  چنین  مینویسد: « جوانان مذهبی  ‏متعصب  خارج از ساحه  پوهنتون  به سراغ  زنان  غیر وابسطه  برآمدند و آنها را هدف  قراردادند٬ ایشان بر زنان ‏‏{بدون چادری} تیزاب  پاش میدادند …در بعض مناطق  اطراف  باندهای  تحت نام ملا های  جوان٬ به دور زنان که ‏بصورت  عنعنوی  به زیارت  ها میرفتند٬گزمه میزدند  و آنها را مورد  آزار  قرار میدادند….بدین صورت  اخوانیها  در ‏جامعه به  ترور و کشتار منورین و حمله به  اجتماعات صلح  آمیز نیرو های چپی بودند٬ آنها سیدال  سخندان محصل  ‏پوهنتون را در صحن  آن  موسسه تعلیمی  به شهادت رسانیدند.  در این قتل  گلبدین  حکمتیار که  خود در آنزمان  ‏محصل  بود٬ دست  داشت.‏
همچنان لت وکوب  عبدالرحمن  کارمند محلی  ولایت لغمان ٬شهادت علی احمد خرم  وزیر پلان در کابینه  محمد ‏داُود خان و دها جنایت دیگر  اعمالی بودند که بمنظور  دهشت افگنی٬ انجام می یافت.‏
حسن  کاکر در ادامه٬ مینویسد آنها از اخوان المسلمین مصر که به سال (۱۹۶۹) تاسیس شده بود٬پیروی  میکردند. »‏
درصفحه (۱۵۹) اثر محترم سادات میخوانیم : « در زمان جمهوریت  محمد داُود خان نقش  آنوقت پاکستان را میتوان  ‏بوسیله  اظهارات  بعدی  قاضی  حسین احمد  بهتر تثبیت  کرد. وی  طی مصاحبه ء  گفت  مجادله  رهبران مجاهدین ‏‏ در زمان آقای  بوتو آغاز  یافت.  بوتو تمام امکانات را به اختیار رهبران مجاهدین  گذاشت تا مبارزه  شان را علیه ‏دولت جمهوری  متمایل  به  اتحادشوروی « محمد داوُد»  شروع کنند.‏
گلبدین حکمتیار٬ ربانی٬ یونس خالص٬ منحیث  مهمان  به پاکستان آمدند و به اساس  دعوت  بوتو زمینه  تعلیمات ‏نظامی  برای  ایشان فراهم شد و مهندس این  پلان  آقای  بوتو بود  و ضیاالحق  آنرا ادامه داد. ‏
در طی  پنج سال  جمهوریت  محمد  داُود  خان ٬ صدها کدر  نظامی  و ملکی  بخاطر شرکت  در کودتا های  ناکام و ‏شورش  های  داخلی دستگیر  و اعدام شدند.  در نتیجه  این  دستگیری ها واعدام ها  اردوی افغانستان  از  وجود ‏افسران دست راستی  تصفیه و خود بـخود  مواضع  نیـروهای  چـپی  در نظام  افغانستان تقویه  گردید.   درکودتای ( ‏‏۱۷ جولای  ۱۹۷۳ )‏‎ ‎به رهبری  محمد داُود خان و سهم فعال  نیروی  چـپی  بخاطر برقـراری  نظام  جمهوریت باز ‏گردید.‏
از  همین جاست  که استقلالیت  افغانستان مورد  هدف  پاکستان  و امریکا  قرار گرفت.» ‏
جناب  محترم  سادات در این فصل ماجرای  ختم  ناپذیر  جنگ های  چهل  ساله  افغانستان رااز نقطه  نظر‎ ‎اختلافات  دوابر قدرت جهانی و مداخلات همسایگان و سایر کشور های  غربی  موبمو شرح داده  است  که چگونه ‏این  اختلافات  افغانستان  را میان  دوسنگ آسیا  خورد ساخت.‏
‏ دوستان  میتوانند با مطالعه این  فصل کتاب ارزشمند از تمام دسایس  کشورهای امپرالیستی و اختلاف نظرهای ‏رهبران داخلی و شناخت  تمام شخصیت  های مطرح سیاسی و جهادی کشور آگاهی  کامل حاصل نمایند.‏
چون این فصل در هفتاد و شش صفحه تهیه شده است٬ارایه جزیات آن از محدوده ای این مقال بیرون میباشد٬بناٌ ‏این قلم به خوانندگان محترم پیشنهاد می نماید تا متن اصلی این فصل را مرور بدارند.   ‏
فصل  پانزدهم - استـتـاج:‏
جناب  محترم  سادات دراین  فصل  تحت عنوان استتاج از فصلهای  کتابش  با ارایه از تمام  حوادث  و جنگهای  ‏افغانستان لست ممکمل  تحریر  کرده  است . ‏
‏« تاثیرات موقعیت  جغرافیائی٬ ساختار اجتماعی٬ وضع طبعی٬ استقلال طلبی و روحیه ملی  برسیر حوادث ‏افغانستان را باشرح مفصل گذارش داده است . ‏
همانطوریکه در هرفصل از گذشته های پیشینه  کشور و نام های تاریخی آریانا٬  خراسان  و افغانستان٬شرح صورت ‏گرفته و از دست  دادن  قسمتهای  خاک افغانستان توسط  شاهان دست  نشاندهء اجیر تذکر داده و مینگارد که :  ‏موقعیت  استراتیژیک وطن ما چشم طمع  قدرت های استعماری را در اداوار مختلف برانگیخته است.  تاثیرات  جنگ ‏های  جهانی  اول و دوم  بر وضع کشور٬ جنگهای  اول٬دوم و سوم  افغان وانگلیس ٬و شکست  تجاوز  نظامی  ‏شوروی٬ مسله  پشتونستان و خط  تحمیلی دیورند٬ ورحیه ملی ٬ اسقلالیت  افغانستان را  قربانی  جنگ سرد میان دو ‏ابر قدرت ساخت.   کشمکش ها و اختلافات  داخلی  خانواده  سلطنتی  وضع را بوجود آورد. تا عده از روشن فکران ‏در گذشته و ظایف و رسالت شان را درک نتوانسته و بخاطر وحدت و وفاق ملی برای آینده  نه رزمند.٬ رادیکالیزم  ‏فکری و سیاسی عامل  انقطاب جامعه و نفاق  ملی بوده  و تمامیت ارضی افغانها را به  خطر مواجه میسازد. ‏
وحدت اسلامی با برکنار گذاشتن  همه اختلافات ملی٬ زبانی  و قومی٬ با مطالعه  تاریخ  درخشان مردمان  آزادی  ‏دوست  وطن  تامین  میگردد.‏
خصلت کثیرالاقومی افغانستان٬ عینیت  انکار ناپذیر دارد با رعایت  این عینیت٬ زمینه  های  حل بحران٬ ایجاد شده و ‏مردم  میتوانند در سایه ای  یک  سیستم  عادلانه و رژیم  با ثبات  زندگی نمایند.   ‏
‏ چنین رژیم  میتواند برمبنای  وفاق  بین الاقومی٬ ایمان  راسخ به  وحدت ملی٬و وطن دوستی عام افغانی  بمیان ‏آید.  تشدید اختلافات  مذهبی٬ منطقوی و  قومی سد راه  رشد  ناسیونالیزم  افغانی  میگردد و تراژیدی  دردناک  ‏ملی  را بار میآورد.‏
همچنان مساعی  بین المللی  بخاطر  اعاده  صلح٬ همراه با تفاهم  بین الا افغانی  مبتنی  برارزشهای  ملی و ‏تاریخی  امکان پذیر میگردد. راه  حل  بحران  کنون باید در پرتو  تفاهم  بین الا افغانی و به  اراده  واتکا خود مردم  ‏باید جستجو کرد. این راه  تازمان ایکه  وابستگی قدرت « رهبران» با قدرت خارجی و اتکا شان بادول  غربی  برای ‏مردم  افشا نشود٬ میسر نیست .  هر قدر کشور های  خارجی  که بخاطر منافع  خود در بین  مردم  و اقوام  توسط  ‏مزدوران  شان  تفرقه  افگنی اکشور های  خارجی ٬ برای  ملت  روشن و روشنتر گردد٬ به  همان اندازه  تفاهم  در ‏میان  مردم  و راه  نیل  به  هدف  صلح  گشوده  میشود. ‏
این  هدف  در طول  تاریخ  توسط  ملت  افغان  حاصل  گردیده  است  و تاریخ  شاهد  این  ادعامیباشد.‏
هرنوع  افراد گرائی و تفریط٬ بنیادگرائی٬ انحصار طلبی  قومی٬ مذهبی ٬ سیاسی  دیر یا زود به  زباله  دان تاریخ  ‏قرار میگیرد و افغانستان  آزاد و مستقل  مبتنی  بر ارزشهای  عام و تام بشری و تنویر  راه  خود را به  جلو  میگشاید ‏و افغانستان  عزیز  جایگاه  شایسته ء ملی و بین المللی  خود را نصیب  خواهد شد.»‏
جناب  محترم  سادات  با قلم رسا و بدون  خوف و جانب داری  سیاسی  و قومی  وزبانی٬ تمام  قضایای  ملی  و ‏بین المللی  را با افشای  چهره  های معامله گر روشن ساخته است.  همچنان  فدارکاری  مبارزین ٬  آزدای  و ‏استقلال  و تمام  خصوصیت ملی  وطن  پرستانه به سویه عالی  در رشته  تحریر  درآورده  است.‏
همانطوریکه  جناب  سادات متذکر شدند که کشور ما کثیرالاقوامی بوده ٬ نژاد ها٬ اقوام و زبانهای مختلف در یک  ‏جغرافیای  واحد زندگی دارند. استعمارگران  همیشه  چشم طمع  به سرزمین ما داشته و دست  از نفاق افگنی بر ‏نمیدارند بناٌ برای اتحاد عمومی  ملی میتوان  از اندیشه  شادروان  سید جمال الدین افغانی  پیروی  کرد تا وحدت ‏سرتاسری ملی  حاصل  گردد. در چنین  شرایط  یگانه  راه  مقابلهء موافقانه  در برابر تجاوزات  و تفرقه  اندازی  ‏کشور های  خارج و استعمار گران در کشور٬ اتحاد مردم در زیر بیرق  واحد ملی  و اسلامی که  هیچگونه  تبیعض و ‏تعصب  را نمی  پذیرد٬ ضروریست. اما باید آگاه  بود که  گروه  های  مستخدم استعمارگران  برای  فریب مردم ٬ ‏نقاب  دروغین  اسلامی  را برخ  میکشند.           ‏
در پایان برای  جناب  محترم سادات عمر طولانی  با صحت  و سعادت از خداوند  تنما دارم٬ قلم شان سبز             ‏
‏ و عمر شان  دراز باد.     ‏
‏              ‏
‏   باحرمت  ماریا دارو — جنوری سال  (۲۰۲۰)  ‏
در اخیر این  نوشته  میخو اهم  چند مصرع  از شعر شادروان  «عبدالحی  شیدا» را ذکر کنم:      ‏
‏ « ای  وطن  در سایه ء  نور  خدا میخواهمـت   ‏
ملیت های  جهان را  همنوا میخواهمـت ‏
در سپهر طارم  صلح و صفا میخواهمـت
اعتصام  حبل  الله را سزا  میخواهمـت ‏
جاودان باد  انقلابت ٬ مرحبا افغانستان
سرزمین  باستان  آریا  افغانستان »        ‏
جناب  محترم  سادات برعلاوه  کتاب‎ ‎‏« افغانستان سرزمین  حماسه و فاجعه » آثار دیگری نیز دارند که میتوان  از آن ‏نامبرد ‏
‏۱ - سر نوشت خانواده در جوامع غربی
‏۲- کتاب  ( افغانستان:  نظری به گذشته٬ حال  و آینده ) به زبان  آلمانی  ‏
همچنان  مقالات تحقیقی بی شماراز قلم رسای  جناب  سادات در نشرات  برون  مرزی  بچاپ رسیده است٬ دوستان ‏و علاقمندان  میتوانند در بسیاری از سایتهای افغانی  مقالات ایشان را جستجو نموده  و مطالعه  بدارند.  {انجام  ‏سخن}‏
 
 
 
 
 
 
 
 
 
لوستل شوی 100 ځله

خپل نظر وليکئ

ټولې کړکۍ چې د ستوري (*)نښه لري ډکول يې ضروري دي