حرمت کعبه و ادرار در چاه زمزم

نویسنده: ولی‌الله ملکزی

برگردان: عزیزی غزنوی 

قدمت تاریخی کعبه‌ٔ که با ریش سفید ابراهیم خلیل‌الله و دست‌های کوچک اسماعیل ذبیح‌الله ساخته شده، میان ۳۹۰۰ تا ۴۲۰۰ سال برآورد شده است، این خانهٔ بسیار کهن، بسیار مقدس و بسیار محترم قبلهٔ دل‌های موحدان و حنیفان است اما بیش از دو هزار سال نه سقف داشت و نه دروازه نخستین‌بار تُبَّع حِمیَری پادشاه یمن سال‌ها پیش از اسلام برای کعبه سقف و دروازه ساخت.

قریش در سال ۶۰۵ میلادی به دلیل آسیب‌های ناشی از سیلاب‌های شدید آن را بازسازی کردند دیوارهایش را تا نه گز بلندتر ساختند و ۳۶۰ بت بزرگ و کوچک در آن قرار دادند که بزرگ‌ترین آن‌ها «هُبَل» نام داشت.

پس از فتح مکه در سال ۶۵ هجری عبدالله بن زبیر در سال ۷۵ هجری حجاج بن یوسف ثقفی در سال ۱۰۴۰ هجری سلطان عثمانی مراد چهارم و در سال ۱۹۵۵ میلادی پادشاه عربستان سعود بن عبدالعزیز مسجدالحرام را توسعه داد. برادرش خالد بن عبدالعزیز در سال ۱۹۷۹ میلادی دروازهٔ کعبه را از ۲۸۰ کیلوگرام طلای خالص ساخت.

اما حرمت این خانهٔ مقدس ــ خانه‌ای که هر روز دست‌کم یک میلیارد مسلمان بالغ و موحد در هنگام نماز و سجده در برابر پروردگار روی به سوی آن می ‌ایستند ــ بارها زیر پا گذاشته شده و هدف نیت‌های خصمانه قرار گرفته است.

در سال ۵۷۰ میلادی که همان سال تولد حضرت پیامبر اسلام (ص) است ابرهه والی حبشه در یمن به قصد ویران کردن کعبه به مکه حمله کرد اما پرندگان ابابیل، به عنوان مظهر عذاب الهی سپاه او را شکست دادند و او ناگزیر عقب‌ نشینی کرد.حجاج بن یوسف ثقفی فرمانده خون‌ریز خلافت اموی برای گرفتن بیعت از عبدالله بن زبیر نواسهٔ حضرت ابوبکر (رض) و فرزند اسماء (رض) به حرم مکه حمله کرد و با منجنیق ــ توپ آن روزگار ــ آن را هدف قرار داد به‌گونه‌ٔ که برخی سنگ‌ها به کعبه نیز اصابت کرد گناه بزرگ دیگر او این بود که این صحابی بزرگوار (رض) را بدون مشورت با عبدالملک بن مروان اعدام کرد.

در سال ۳۱۷ هجری قمری ابوطاهر قرمطی که اهل خوزستان ایران بود از فرقهٔ اسماعیلیه جدا شد و گروهی جنگجو و افراطی تشکیل داد او زیر پرچم آل‌بیت و با ادعای انتقام خون حسین (رض) از بغداد به بحرین رفت و آن منطقه را زیر سلطهٔ خود درآورد پس از تصرف قطیف و احساء در مدت کوتاهی با هزاران جنگجوی بی‌رحم به مرزهای مکه رسید.

چون فصل حج بود بزرگان مکه با عذرخواهی و التماس نزد قرمطی رفتند تا او را از تعرض به حرم منصرف کنند اما او همهٔ فرستادگان را کشت و همراه سپاهش وارد مسجدالحرام شد. او احرام‌های سفید هزاران حاجی را به خون آلوده کرد کشته‌شدگان را به چاه زمزم انداخت و بر سر آنان ادرار کرد از بام کعبه ناودان را پایین آورد پردهٔ کعبه را پاره‌پاره کرد و حجرالاسود را از کعبه جدا ساخته و با خود به بحرین برد.

خلیفهٔ عباسی پس از ۲۲ سال حجرالاسود را در برابر پرداخت ۶۰ هزار دینار طلا از قرمطیان پس گرفت البته در قرن پنجم هجری سلجوقیان قرمطیان را شکست دادند و جهان اسلام را از شر آنان رهایی بخشیدند.

در ۲۰ نومبر ۱۹۷۹ میلادی یک افسر بازنشستهٔ سعودی به نام جهیمان العتیبی و حدود ۲۰۰ تن از پیروانش سلاح‌ها را در تابوت‌ها به داخل بیت‌الله الحرام انتقال دادند و پس از نماز صبح تمام دروازه‌های حرم را بستند.

آنان از طریق بلندگوها خواستار بیعت با محمد القحطانی به عنوان مهدی آخرالزمان شدند و نزدیک به ۵۰ هزار نمازگزار را گروگان گرفتند محاصره در پنجم دسمبر با کمک مشاوران فرانسوی پایان یافت.

بیانیهٔ رسمی عربستان شمار کشته‌شدگان را ۳۰۰ نفر اعلام کرد اما بر اساس گزارش الجزیره تعداد قربانیان بیش از پنج هزار نفر بوده است که مهاجمان نیروهای امنیتی و حاجیانی از ۱۲ کشور را شامل می‌شده است. بر اساس گزارش منابع رسمی عربستان سعودی سه‌شنبهٔ گذشته شبه‌نظامیان حوثی (انصارالله) در یمن یک پهپاد به سوی مکه مکرمه پرتاب کردند اما نیروهای دفاعی این کشور آن را پیش از ورود به حریم هوایی مکه سرنگون کردند ریاض ادعا می‌کند که حوثی‌ها پیش از این نیز در اگست ۲۰۱۵، اکتبر ۲۰۱۶ و جولای ۲۰۱۷ موشک‌های بالستیک به سوی این شهر مقدس پرتاب کرده بودند که همهٔ آن‌ها پیش از رسیدن به هدف منهدم شده‌اند.

حوثی‌ها که در اصل پیروان گروه شیعهٔ زیدی هستند و از نظر فقهی به اهل سنت نزدیک‌اند به دلیل روابط راهبردی با تهران اکنون به بخش محوری راهبرد نظامی منطقه‌ یی ایران تبدیل شده‌اند راهبردی که قاسم سلیمانی فرمانده پیشین نیروی قدس ایران آن را «محور مقاومت» نامیده بود.

هم‌زمان بسته‌شدن تنگهٔ هرمز هدف قرار گرفتن خط لولهٔ حیاتی نفت عربستان از سوی شبه‌نظامیان مذهبی عراقی ــ خط لوله‌ٔ که بخش شرقی کشور را از طریق ریاض به بندر صنعتی ینبع در غرب متصل می‌کند ــ و بسته‌شدن مسیر عبور تنها کشتی‌های نفت‌کش سعودی در باب‌المندب نشان‌دهندهٔ تشویش جدی و نگرانی عمیق امنیتی است بحرانی که ممکن است پیامدهای منفی و شعله‌های آتش آن در هر گوشه‌ٔ از سفرهٔ اقتصادی جهان احساس شود.

برخی رسانه‌های معتبر خاورمیانه پرسش‌هایی را مطرح می‌کنند: آیا این فشارهای اخیر بر عربستان سعودی مجازات آن تصمیم ژئوپولیتیکی است که می‌خواهد خارج از حمایت سنتی غرب ائتلاف‌های جدیدی را با نیروهای منطقه‌ای بیازماید؟ آیا ریاض برای امضای پیمان ابراهیم تحت فشار دیپلماتیک قرار دارد؟ یا اینکه تلاش می‌شود نقش عربستان به عنوان رهبر جهان سنی کم‌رنگ شود؟

از آنجا که من در مسائل سیاسی تخصص ندارم بررسی و تحلیل این پرسش‌ها را به صاحب‌نظران سیاسی واگذار می‌کنم.

تردیدی نیست که یمن در حال حاضر در امواج سخت فقر غوطه‌ور است اما از نظر تاریخی سرزمین حکمت، تدبیر و شجاعت دانسته شده است در مقابل عربستان سعودی ثروتمند در ساختار رهبری جهان اسلام کشوری محوری و برای میلیون‌ها مسلمان یک خط سرخ به شمار می‌رود.

از همین رو برای هر دو طرف بسیار عاقلانه و منطقی خواهد بود که به جای رویارویی نظامی و دشمنی راه گفت‌وگوی سازنده و دیپلماسی متوازن را در پیش گیرند دیپلماسی‌ یی که منافع ملی و ثبات راهبردی هر دو کشور در آن حفظ شود.

خدا ایمان ضعیف ما را به خیر کند!

یادداشت: در این نوشته با سپاس از روزنامهٔ الشرق‌الاوسط، شبکهٔ الجزیره، سی‌ان‌ان عربی، گوگل، هوش مصنوعی، ویکی‌پدیا، «القرامطه و لعبة الدم» و «تاریخ الخلافة الامویه» استفاده کرده‌ام.

عزیزی غزنوی

۲۲ سپتمبر ۲۰۲۶

تورنتو/کانادا