	سپرغۍ ستاسی د سياسې، ادبې، علمې او هنري عقيدو او نظريو د خپرولو خپلواک او ناپيلې تربيون دي

کور	پر تيارو باندې دبد ويلو پر ځای به ښه وی، يوه ډيوه بله کړی

ليکئ : ماشوم نومېښود

ټولوندوی : مسعود سرلوڅ مرادزئ

ډالۍ

دا نومټولګه پښتنو ماشومانو ته په ‌ډېره مينه

ډالۍ کوم

په نومېښود کې ځينې اړين بنسټونه

تر هر څه ړومبئ ويلئ شم چې دا نومټولګه څونه نيمګړې ده ٬ خو دا يو پیل دئ او هيله ده نور یې په بشپړتوب کې ونډه واخلي .
په نومېښود کې به ښه دا وي چې په پښتو ژبه د ژيو٬ وښو٬ ګلانو٬ بوټو٬ ميوو او داسې نورو نومونو
او همدارنګه د چاپيريال له بيلا بيلو برخو لکه کوڅه ٬ چم ٬ کلي ٬ بانډه ٬ غر٬ هسک٬ سين٬ ځنګل او ډيرو نورو څخه په پراخه اندازه ګټه واخيستل شي .
همدارنګه د کلتوري ٬ تاريخي پيښو او د هغو د اتلانو نومونه په پام کې ونيول شي.
په نومېښود کې د دې لارې ښېګڼې خورا ډېرې دي . دا ډول نومېښود نه يوازې د چاپيريال او ټولنې سره زموږ نږدېوالئ او خپلوي څرګندوي بلکې زمونږ د ټاټوبې ٬ هېواد ٬ تاريخ ٬ دود او کلتور د پېژنګلوۍ ښه ښکارندوی هم دئ.
د سا ري پتوګه د انارګل نوم په ايښودلو سره ٬ مونږ نه يوازې په يوه تن نوم ږدو بلکې په داسې نوم سره ٬ مونږ د خپل هېواد يوه خوږه مېوه لکه انار پېژنګلو ته وړاندې کوو او په څنګيزه توګه ورسره ددې مېوې د پيداکېدو سېمې لکه کندهار ٬ تګاو او خوږګياڼي په ګوته کوو. يا ايمل خان نوم په چا ږدو ٬ په دې نوم سره مونږ د پرديو- مغلو په وړاندې د خپل يوه اتل د ننګونو او غيرتونو کيسه او د هغه وخت د پښتنو ځلميانو د سرښندنو يادونه کوو.
په دې ډول نومېښود سره په ريښه کې مونږ خپل ځان ، هيواد او خپل تاريخ بيانوو اوخپله پيژنګلو بشپړوو.
بيله څرګندې اړتيا، د ناپښتو نومونو په اېښودلو سره زمونږ خپله پېژنګلو د نورو منځ کې ورکېږي او د وخت په تېرېدو سره له خپل هېواد ، ټولنې او تاريخ څخه پردي کېږو .
که يو څوک په چا غلام ګل نوم ږدي يا مغل يا داسې نور ، په دې ډول نومونو سره زمونږ خپله پېژنګلو نه کېږي او په حقيقت کې مونږ د خپل پښتون ملت ، هېواد ، تاريخ او کلتور په ځای بل قوم د نورو تا ريخ او کلتور ستايو. البته په دې لړ کې د نړۍ د مېړنيو او وتلو څېرو د نومونو خبره بېله د ه.
همدغه ډول ، ماشوم باندې په پښتو نومېښود سربېره ، د يوې بلې مهمې خبرې يادونه هم پکار ده ، یانې دا چې مونږ بايد د خپل کلي ، بانډې ، چم ، سړک ، کوڅې او هټۍ نومونه په ملي ژبه پښتو کېږدو ؛ لوحې ، تختې ، او اعلانونه بايد په پښتو ولېکل شي ترڅو لوستونکي په دې وپوهيږي چې په کوم هېواد کې اوسيږي او د هېواد ملي ژبه څه ده .
ژبه د يوه ملت هويت څرګندوي او د ملي يووالي په ټينګښت کې لويه برخه اخلي.
که چيرې په نومېښود کې نورو ژبو ته اړتيا پېښيږي له دغو ژبو څخه دې داسې نومونه غوره شي چې ساده او روانه بڼه لري، د پښتو ليکدود سره اړخ لګوي او په ويلو کې ستونزه نه رامنځ ته کوي لکه غني ، ولي، امان، شېر او نور.
ښه به داوي چې له داسې نومونو سره هم د پښتو روستاړي او مختاړي يوځای شي اويا که اړينه وي د پښتو د کوم بل نوم سره ترکيب شي او بيا په نوميښود کې وکارول شي ، لکه غني خان ، ولي خان ، شېرزوی او داسي نور .
کله کله داسي هم شوي چې ځني پښتو نومونه په لویلاس عربي شوي لکه څاپئ چې د پښتنو د يوه ستر ټبر نوم دي په صافي ليکل شوئ يا اپريدئ چې د پښتنو د يوه بل ټبر نوم دئ په افريدي لېکل شوئ ، دا ډول تېروتنې او ښويېدنې ډېر وخت د ملايانو له خوا شوي دي .
همدارنګه د پښتو ژبې دښمنانو دا هم ويلي چې د پښتو نومونو ايښودل ، ګواکې له شريعت سره سمون نه لري او په دې ډول يي د پښتو ژبې د غوړېدو اوخپرېدو مخه نېولې ده . په داسې حال کې چې پښتنو له عربو څخه يوازې د اسلام سپېڅلې دين راخېستئ او پښتانه ځان ته خپله ژبه ، کلتور، تاريخ هېواد او ملي پېژنګلو لري.

بلخوا څنګه چې پښتو د اندوـ اروپايي ژبو له ختيځې کورنۍ څخه ده په عربي ابېڅې د هغې ليکل ، يو ستونزمن او ناشونۍ کار دئ . د سارې پتوګه ګرم چې د ملامت په مانا او ګرم چې د تاوده په مانا دئ په يوه شان يي لېکل ، لوستونکئ په شک کې اچوي او خبره پېچلې کوي ، خو که چېرې دا په لاتين ابېڅې وليکل شي لکه gram د ملامت په مانا او garm د تاوده په مانا ، لوستونکئ په اسانه پوهېږي چې څه لولي.

هيله ده چې پښتانه په دې لويه ستونزه پوهيدلي وي او د خپلې ژبې د مختګلارې دا لوی خنډ پخپل لاس ليرې کړي او پښتو بيرته په بنسټ او خپل دود ودروي.
د پښتو د ځینو نومونو او ستاينومو( صفتونو ) له ريښو سره د يو شمېر نورو نومونو په تړښته او همدارنګه له داسې نومونو او ستاينومونو سره د ځینو روستاړو او مختاړو په يوځايولو، ډېر شمېر نوي نومونه تر لاسه کولي شو.
ځینې مهم روستاړي او مختاړي اود تړښتي نومونو د جوړونې لپاره ځینې مرستاړي په لاندې ډول ښودل کېږي :

ا: لکه، مسکا، ښکلا، ځلا
اک: لکه، پسخاک
اند: لکه، ژړاند، بها ند، وياند
او: لکه، کړاو، بهاو
اوب:لکه، خړوب
امير: لکه، امیر جان، اولمير
اوئ : لکه ، درناوئ ، رڼاوئ
با : لکه، باتور
بې : لکه، بېوزله، بېوسه، بېکسه
پاچا : لکه، تور پاچا، لال پاچا، ګل پاچا
پال : لکه، هېواد پال، ولسپال
تون : لکه، بېلتون، پېلتون، پېوستون
تيرئ : لکه، سر تيرئ ، ځانتيرئ
جان : لکه، ګل جان، جان ګل
جن : لکه، غمجن
چن :لکه ، بېخچن ، سړيچن
چي : لکه، مرکچي، نندارچي
خان : لکه، پاچا خان، لوی خان
خوا : لکه، سوله خوا، مړه خوا، خیر خوا
خور : لکه، غمخور، زړه خور
خېل : لکه، ميرخېل، خان خېل
څک : لکه، ورڅک، غرڅک، مېرڅک
ځار : لکه، پښتونځار، وطنځار
ځپلئ : لکه، غمځپلئ ، زړه ځپلئ ، ویرځپلئ
ځن : لکه ، تورځن، ښکارځن
دار : لکه ، سردار، شمله دار
دنګ : لکه ، سرد نګ
دوست : لکه ، مير دوست ، لمر دوست ، اور دوست
دوی : لکه ، ښکارندوی ، سرغندوی ، ځلندوی
زوی : لکه ،مير زوی ، خېر زوی
زئ : لکه ،غرزئ ، لمر زئ
ستاین : لکه ، ستاین، لمر ستاين، ولس ستاین ( ولستاین )
ښود : لکه ، لارښود ، کار ښود
شريک : لکه ،غمشریک ، هډ شریک
غر : لکه ،سپين غر، تور غر
غاړئ : لکه ، هسک غاړئ ، حقغاړئ
غند : لکه ، سرغند، لارغند
غندوی : لکه ، سرغندوی
غون : لکه ، زرغون،
غونئ : لکه ، مړه غونئ ، ژيړه غونئ
ک : لکه ، خوځک ، ځيرک ، زمرک ، لمرک ،غرک
کښ : لکه ، خواريکښ ، مخکښ ، زیارکښ
ګر : لکه ، بټګر ، خټګر ، زرګر
ګرئ : لکه ، لوګرئ ، د م ګرئ
ګړئ : لکه ، منځګړئ ، واره ګړئ ، لاره ګړئ
ګل : لکه ، انا رګل ، انځرګل
ګنئ : لکه ، ووړګنئ ، لوړګنئ
ګئ : لکه ، زړګئ ، غرګئ
ګۍ : لکه ، غرګۍ ، زړګۍ ، خولګۍ
لال : لکه ، لال مير ، لال ګل
لن : لکه ، ژوبلن ، خوږلن ، اورلن
لوړئ : لکه ، سرلوړئ ، لاس لوړئ ، نوم لوړئ
مار : لکه ، ډوډي مار ، جرګه مار ، ګوندي مار
مل : لکه ، مل ، هېواد مل ، زيارمل
من : لکه ، شتمن ، هيله من ، ګيله من
مير : لکه ، اولمير ، خانمير ، ميرويس
مينه : لکه ، زرمینه ، ګل مينه ، لمرمينه
ن : لکه ، غرڅن ، ځيرن
نا : لکه ، ناګڼلئ ، نابللئ ، ناچار
ناک : لکه ، مینه ناک ، ارزښتناک
نګ : لکه ، غورځنګ ، خوځنګ ، نړنګ
نئ : لکه ، غرنئ ، ميړنئ ، بيټنئ
نۍ : لکه ، غرڅنۍ ، غرنۍ
و : لکه ، لاپو ، چارو
واک : لکه ، ټولواک ، خپلواک
وال : لکه ، غروال ، سنګروال
وان : لکه ، جاله وان ، سروان ، ملوان ، څاروان
ور : لکه ، خوله ور ، ژبه ور ، مخه ور
وړئ : لکه ، نیزوړئ ، اوبوړئ
ولئ : لکه ، نازولئ ، غمولئ
ون : لکه ، تړون، پاڅون ، بلېدون
وي : لکه ، کاموي ، هډوي ، غزنوي
هم : لکه ، همدرد ، همکار ، هملار ، همپال
ئ : لکه ، منلئ ، ګڼلئ ، ګلئ ، ګيلئ ، دردیدلئ
يځ : لکه ، دريځ ، ختيځ
يار : لکه ، ولسيار ، پتيار
يال : لکه ، ننګیال ، زمريال ، روهيال
يالئ : لکه ، زمريالئ ، لمريالئ ، غريالئ ، نومیالئ
يانئ : لکه ، بختيانئ ، پکتيانئ ، لمريانئ
ين : لکه ، رښتين ، ولسين ، خاورين .
او ډېر داسې نور .

په ابېڅې سره د نومونو لړلیک

اليپ

اټک اټک خان اټک خېل اټکوال اټکل اجمل اجمير اختر اختر خان اخترخېل اخترګل	اتل زئ اتل ګل اتل مل اتل میر اتلئ اتل یار اتمر اتمر خېل اتڼوال اتڼيار اپريدئ	اتغرخېل اتغر ګل اتغر لال اتغر وال اتغري اتل اتل پاچا اتل پال اتل خان اتل خېل اتل زوی	ابازئ اباخېل اباسين ابدال ابدالي ابک اپراسياب اپريدئ اتغر اتغرخان
اړين خان اړین خېل اړین ګل اړينزئ اړينمل اړين یار ازمايل ازمايل خان ازمايلئ ازمون ازمونیار اسپنديار استازئ استولئ استون استوندوی استونئ استيال استيالئ استيانئ اسره اسره پال اسره خېل اسره دوست	اړم خان اړتیال اړتیالئ اړتيامن اړتيانئ اړتياوال اړخیوال اړګړئ اړمن اړندوی اړندئ اړنګ اړوال اړوندوی اړيال اړيالئ اړيان اړیانئ اړيانۍ اړیک اړیک خان اړیک خېل اړیکوال اړين	ارمان ګل ارمانوال ارمانيار ارمانيوال ارماني اريا اریال اريالئ اريان ارياندوی اریاندئ اريانئ اریانۍ ارین ارين پاچا ارين پال ارين خان ارین خېل ارینخوا ارین دوست ارينزوی ارینزئ ارين لال ارينوال	اخترلال اختري اڅک اڅک خېل اڅکزوی اڅکزئ اځره وال ادک ادک خېل ادکو ادکۍ ادم خان ادم خېل ادم ګل ارزښتمن ارزښتوال ارغند ارغنديوال ارغندئ ارغوان ارمان ارمانجن ارمان خېل ارمانزئ
انګارين انګړئ انند انډیوال انګېرن اوازن اوبتاوئ اوبل اوبوړئ اوتمانزئ اوجره پال اوجره وال اوچت اوچت خان اوچت خېل اوچت ګل اوچت مير اوچتوال اوچتيار اوچتيال اوچتيان اور اورباچا اوربخت	اميرزئ امير ګل اميرلال امېل امېل خان امېل ګل انار انار خان انارخېل انار څانګه انار ګل اناره اناره که انارو انځر انځر ګل انځرئ انځور اند اندړ انديښمن اندیښوال انديښنه انګار	اکمل الماس الهام الهام زئ امان امانخېل امانزوی امانزئ اماني امن امنپال امنخوا امنخېل امندوست امنزوی امنزئ امن ګل امنوال امنیار امير جان امير خان اميرخيل اميردوست امير زوی	اسره ګړئ اسره ګل اسره مل اسره من اسره مير اسره وال اسره یار اسویلئ اشنا اشنا پال اشنا دوست اشنا ګل اغزن اغزئ اغزیانئ اغیزک اغیزه که اغيزمن اغيزوال اغيزيال اغيزيالئ اغيزيانئ اکاسي ګل اکبال
اوسنۍ اوښتون اوښتونپال اوښتونمل اوښتونوال اوښتونيار اوښتونيال اوښتونيالئ اوښبنه اوښکه اوښکمن اوښکمنه اوښکمنۍ اوښکيال اوښکيالئ اوښکيالۍ اوښکيانئ اوښکيانۍ اول جان اول خان اول خېل اول دوست اولزئ اول ګل	اورياپال اورياخېل اورياوال اوريال اوريالئ اوريان اوريانئ اوريځ اوريځوال اوريزئ اورين اورين بخت اورين بخته اورين پښت اورين خان اورين خېل اورين زئ اورين ګل اورينه اوږمکه اوږمۍ اوږۍ اوستا اوسن	اورکو اورګل اورګلو اورګن اورګنئ اورګنۍ اورګون اورګه اورګئ اورګۍ اورلن اورمل اورملئ اورمنئ اورمنۍ اورمينه اورندوی اورندئ اورنګ اورنئ اورنۍ اوروړانګه اوره کئ اوريا	اوربخته اوربلکئ اوربه اور بڅرئ اورپاچا اور پال اور پښت اور تاوئ اورتون اور جن اورژن اورخان اورخېل اورخېله اور ځلا اوردوست اورزوی اورزئ اورزۍ اورژبئ اورستاين اورشین اورغاړئ اورکه
بالول باندېزئ بانډه پال بانډه دوست بانډه وال بانډيزئ بانګي باور باورخان باورحېل باورګل باورمن باوروال باوري بايي جان بايي خېل بايزئ ببرک ببرک خان ببرک خېل ببرکزئ ببکه ببکو ببرۍ	بادام ګل بادامئ بارخو بارکزئ بارګامئ باز بازخان بازخېل بازدوست بازګل بازمير بازک بازون باغ باغپال باغدوست باغ ګل باغ مير باغوال باغوان باغوانیوال باغيار باغی جان باګرام	بابکرخېل بابکه بابکو بابکئ بابکۍ بابوجان بابوخان بابوخېل بابوګل بابئ بابۍ بابي جان بابي خان بابي خېل بابي ګل باتور باتورجان باتورخان باتورخېل باتور ګل باتوروال باجوړئ باجوړۍ بادام	اول لال اولمير ایاز ايازخان ايازخېل اياز ګل ايرن ايشند اېل اېل بند اېلتون ب بابا باچا بابا پاچا بابا جان بابا خان باباخېل بابازوی بابازئ بابک بابک خان بابک خېل بابکزئ بابکرخان
برخيال برخيالئ برخيان برخيانئ برڅانګه برستان برکت بره کئ برلاسئ برم برموال برمين برندوی برندئ برنئ برنۍ برئ بريا بريال بريا پال بريا خان بريا خېل بريالئ بريد	بڅره بڅرکئ بڅره ګئ بڅره نئ بڅرئ بدرګه وال بدرۍ بدرئ بدلون بدلون پال بدلون دوست بدلونمل بدلونوال بدلونيار بډای براوسئ براوی برخمن برخمنه برخمنۍ برخندوی برخه نئ برخه نۍ برخه وال	بختورو بختوک بختيار بختياره بختيال بختيال پاچا بختيالئ بختيان بختيانه بختيانو بختيانئ بختين بختینه بخدي بخښاو بخښند خېل بخښند بخښندوی بخښنمل بخښنوال بخښنيار بخښلئ بخمله بخملو	ببو ببوجانه ببوزئ ببوزۍ ببوګل ببۍ بټګر بټوال بټېرئ بختان بخت زرینه بخت زمينه بختک بختکه بختګړئ بخت ګل بخت ګله بختمل بخت مير بختندوی بختو بختوال بختور بختوره
بله ډېوه بلاند بلنپال بلنخېل بلندوی بلنمل بلنوال بلنيار بلون بلهاري بلئ بلېدون بلوڅ بلور بلورین بلوري بلېزئ بنګښ بنګ بنګئ بنوڅئ بڼکه بڼپال بڼوال	بسياوال بسين بريښ بريښنا بريښند بريښدوی بريښندئ بريښک بريښکۍ بريښمن بريښوال بريښيالئ بشرپال بشرخوا بشرخېل بشردوست بشرمل بشريار بلبل بلبله بلخئ بلګه بللئ بل نشته	بزګرزئ بزګرمل بزګریار بزمدوی بسپنمل بسپنوال بسپنیار بس بي بي بسګړئ بسندوی بسنده بسوګل بسوګۍ بسون بسون ګل بسونمل بسونوال بسۍ بسيا بسياله بسيال بسيالئ بسيامن بسيانئ	بريدا بريدخان بريدخېل بريدوال بريدمل بريدمن بريدوال بريددوست بريديال بريديالئ بريديانئ بريدنئ بريديار بريمل بريمن بريوال برييار بړخان بړخېل بړېڅ بزګر بزګرپال بزګردوست بزګرزوی
بېکس بېلانئ بېلتون بېلندوی بېلندئ بيلئ بېنوم بېنوا بېوار بېواک بېوزل بېوزله بېوزلې بېوزلئ بېوس پ پاپا پاچا پاچاخان پاچاخېل پاچاګل پاچامير پاڅون پاڅونپال	بيټيانۍ بې پروا بې توښې بېڅوک بېديا بېديانئ بېدار بېدارخان بېدارګل بېدارمل بېډاره بېرېدلئ بېړند بېړندوی بېړندئ بېړه من بېړه وال بېړنئ بېزار بېسار بې سد بېسمېل بېغم بېغوره	بهيان بهيانئ بهير بهيرخان بهيرخېل بهيرمل بهيروال بهير يال بهرخان بهرخوا بهرخېل بهرام بهرام خان بهرام خېل بهرام ګل بهلول بياباني بیټ بيټن بيټنئ بيټنۍ بيټیالئ بيټيالۍ بيټيانئ	بڼوسئ بڼېزئ بڼيال بڼيالئ بوتکۍ بوتکئ بوټئ بوختګړئ بوختمل بوختوال بوختون بوختيار بوختيال بوختيالئ بوختيانئ بوختيانۍ بوختين بورا بورجل بهاند بهاو بهند بهنګ بهيالئ
پاملرن پامیال پامیالئ پامير پاميرخان پاميرخېل پاميرزوی پاميرزئ پانګه پانګيال پانګيالئ پانګيانئ پاڼ پاڼ ګل پاڼه پاولئ پاولينه پايښت پايښتمل پايښتوال پايښتون پايښتيار پايښتين پتاسه	پاليار پاليالئ پاليالۍ پاليانئ پاليانۍ پاللئ پالنه پالندوی پالندئ پالنمل پالنوال پالنيار پالوال پالون پالونکئ پالېز پالېزپال پالېزڅار پالېزوال پالېزوان پالوان پالوان پاچا پامزئ پامګړئ	پاک بخت پاک بخته پا کغاړئ پاک لمنه پاکمل پاکمن پاک مينه پاکوال پاکيار پاکيال پاکيالئ پاکيالۍ پاکيانئ پاکېزه پالل خان پالخېل پاللوال پالليار